Strona główna / nr 3 (9) - LATO 2006 / STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU ŻYWIECKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO

Stan aktualny i perspektywy ochrony Żywieckiego Parku Krajobrazowego
Roksana Krause
Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego

  • Żywiecki Park Krajobrazowy wyróżnia się walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi nie tylko w skali regionalnej, ale także krajowej i europejskiej. Na terenie parku występują interesujące siedliska i ekosystemy, a także rzadkie taksony roślin, porostów i grzybów oraz zwierząt. Nie można również pominąć ciekawych form geomorfologicznych. Jest on jednym z 13 parków krajobrazowych położonych w Karpatach. Wyróżnia się zróżnicowaniem siedliskowym oraz występowaniem największej liczby zespołów endemicznych i zbiorowisk uznawanych za ważne w Unii Europejskiej, a także ma istotne znaczenie dla ochrony gatunków podlegających ochronie prawnej oraz taksonów uznanych za zagrożone w kraju.
    Część Beskidu Żywieckiego ze względu na walory przyrodnicze, w szczególności dobrze zachowane siedliska i występowanie dużych drapieżników, został zaproponowany do włączenia w Europejską Sieć Ekologiczną Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony. Do tej ostoi włączony został również teren Wzgórza Grojec położonego w Kotlinie Żywieckiej znajdującego się w otulinie Parku.  

    Zima w Beskidach Hala Lipowska, Rysianka zdjęcia


    Babia Góra wschód słońca zdjęcia galeria

    Beskidy kwiaty przyroda zdjęcia galeria

    Jaskinie i wychodnie w Beskidach zdjęcia galeria

    Beskidy zdjęcia galeria fotografii
       Na terenie ŻPK istnieje dziewięć rezerwatów przyrody. Najwyższe partie Beskidu Żywieckiego z wykształconym na kopule szczytowej Pilska piętrem subalpejskim są trzecim po Tatrach i Babiej Górze miejscem występowania flory wysokogórskiej. Pośród zarośli kosodrzewiny spotykane są płaty zbiorowisk krzewinkowych z bażyną obupłciową, a także traworośla z trzcinnikiem owłosionym. Niewielkie mszarniki porastają miejsca wypływów wód, a wzdłuż potoków wykształcają się ziołorośla. Górna granica lasu sięga na stokach północnych Pilska do około 1380 m n.p.m., a rozrzedzone laski niskich świerków ze znacznym udziałem jarzębiny sięgają nawet do 1450 m n.p.m., tworząc szeroką strefę przejścia pomiędzy górnoreglowym borem świerkowym a zaroślami kosodrzewiny.      Dla ochrony piętra subalpejskiego oraz boru świerkowego na Pilsku utworzony został w 1998 roku rezerwat florystyczno-leśny „Pięć Kopców” (88,74 ha), który przylegał do wcześniej utworzonego w 1971 roku rezerwatu leśnego „Pilsko” (15,41 ha), obejmującego fragment górnoreglowego boru świerkowego porastającego lej źródliskowy potoku Glinne. W 2005 roku oba obszary zostały połączone w jeden rezerwat „Pilsko” o powierzchni 105,21 ha.
        Utworzony w 1963 roku rezerwat „Romanka” (98,45 ha) chroni najlepiej poza Pilskiem zachowany fragment regla górnego w Beskidzie Żywieckim. Najwyższą część masywu Romanki od wysokości 1150 do szczytu – 1366 m n.p.m. zajmuje bór świerkowy, w obrębie którego występują płaty zbiorowisk nieleśnych – mszarniki, ziołorośla, a na grzbiecie kwaśna młaka z dominującym sitem cienkim. W 2005 roku rezerwat ten został powiększony o fragment ekosystemów leśnych regla dolnego i obecnie obejmuje powierzchnię 124,50 ha.
        Fragment dawnej Puszczy Karpackiej na terenie źródliskowym potoku Sopotnia Wielka jest chroniony w utworzonym w 1970 roku rezerwacie „Pod Rysianką” (27,54 ha). Na terenie rezerwatu występują rzadkie gatunki roślin: paprotnica górska, wierzbownica mokrzycowa, wierzbownica zwieszona, złocień okrągłolistny oraz tocja alpejska-karpacka. Oprócz typowych leśnych zbiorowisk regla dolnego i górnego, a także licznych i rozległych płatów ziołorośli, na szczególną uwagę zasługuje jaworzyna ziołoroślowa z licznym udziałem wietlicy alpejskiej. Zbiorowisko to chronione jest również na terenie rezerwatu „Dziobaki” (13,06 ha) utworzonego w 1995 roku oraz w rezerwacie „Oszast” (47,31 ha) utworzonym w 1971 roku. W rezerwacie tym jaworzyna ziołoroślowa porasta jego górną część, natomiast strome skarpy w partiach podszczytowych zajmuje jaworzyna karpacka. Osobliwością florystyczną tego rezerwatu jest stokrotnica górska. Fragmenty najlepiej zachowanych lasów regla dolnego z typowymi dla tego piętra zbiorowiskami roślinnymi są przedmiotem ochrony w pozostałych rezerwatach przyrody Beskidu Żywieckiego: „Śrubita” (24,99 ha, utworzony w 1957 r.), „Muńcoł” (45,20 ha, utworzony w 1998 r.) wyróżniający się masowym występowaniem śnieżyczki przebiśnieg w runie żyznej buczyny karpackiej, „Butorza” (30,68 ha, utworzony w 1961 r.), gdzie chroniony jest ekotyp świerka istebniańskiego i „Gawroniec” (23,69 ha, utworzony w 1995 roku), w którym występują gatunki rzadkie w Beskidach: żywiec dziewięciolistny i rzeżucha trójlistkowa.
        Inną formą ochrony przyrody są pomniki przyrody. Większość z nich zlokalizowana jest w obrębie otuliny parku krajobrazowego. Znaczna koncentracja drzew uznanych za pomniki przyrody znajduje się na terenie Zespołu Zamkowo-Parkowego w Żywcu. Drzewa takie występują w założeniach parkowych, na poboczach dróg lub w bezpośrednim sąsiedztwie kościołów, leśniczówek czy kapliczek. Najczęstszymi gatunkami drzew pomnikowych są rodzime lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, wiązy górskie, jesiony wyniosłe, klony pospolite. Mniej licznie spotyka się gatunki sprowadzane, np.: dąb kaukaski czy iglicznię trójcierniowę. Spośród form przyrody nieożywionej na terenie ŻPK za pomniki przyrody zostały uznane dwie jaskinie - Jaskinia Wickowa w Sopotni Wielkiej i Jaskinia przed Rozdrożem oraz jeden wodospad – „Wodospad w Sopotni Wielkiej”.
        Istniejące indywidualne i powierzchniowe formy ochrony przyrody nie są wystarczające dla zachowania bogactwa przyrodniczego Żywieckiego Parku Krajobrazowego, stąd konieczność uzupełnienia o nowe obiekty. Wśród proponowanych rezerwatów przyrody można wymienić: rezerwat „Lipowska”, na terenie którego do ochrony wskazano torfowisko wysokie oraz fragment zachodniokarpackiej świerczyny górnoreglowej. Stoki posiadają tutaj charakter osuwiskowy wraz z wszystkimi charakterystycznymi formami. Osobliwością tego obszaru jest ciągnący się wzdłuż wierzchowiny grzbietowej kompleks torfowisk wysokich oraz oczek wodnych. Z interesujących gatunków roślin naczyniowych wymienić można: żurawinę błotną, modrzewnicę zwyczajną, borówkę bagienną, wełniankę pochwowatą czy turzycę skąpokwiatową. Ochrona lasów porastających tereny źródliskowe potoków Danielka i Dziobaki oraz partii szczytowych Rycerzowej, a wśród nich jaworzyny ziołoroślowej, mogłaby być realizowana w rezerwacie „Rycerzowa”. Natomiast na terenie rezerwatu „Gajka” do ochrony zaproponowano lasy łęgowe z licznie występującym pióropusznikiem strusim. Dla zachowania wielu płatów żyznej buczyny karpackiej, kwaśnej buczyny górskiej i górnoreglowego boru świerkowego o naturalnym charakterze z udziałem wielu chronionych i rzadkich gatunków roślin proponuje się utworzenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Wielka Racza”. W obrębie tego proponowanego do objęcia ochroną obszaru znajduje się też odlesiony szczyt Wielkiej Raczy, uznawany za jedno z najbardziej atrakcyjnych miejsc widokowych w Beskidzie Żywieckim.
        Pozostałe tereny proponowane są do ochrony w formie użytków ekologicznych. Jeden z nich o nazwie „Rysianka” obejmowałby teren Hali Rysianka z największym w zachodniej części Beskidu Żywieckiego stanowiskiem szafrana spiskiego. W rejonie Pilska rozpoczęto postępowanie mające na celu utworzenie trzech użytków ekologicznych – „Hala Cebulowa”, „Hala Kornieniecka” i „Hala Miziowa”. Cechują się one zróżnicowanymi zbiorowiskami roślinnymi - spotkać na nich można np. płaty roślinności torfowiskowej, łąkowej, ziołoroślowej czy mszarników źródliskowych z udziałem chronionych, rzadkich i zagrożonych gatunków roślin. Na podkreślenie zasługuje obecność eutroficznej młaki górskiej z licznym udziałem podgatunku górskiego - niebielistki trwałej i czosnku syberyjskiego. Taki typ młaki nie występuje już na innych stanowiskach na terenie polskich Karpat. Innym szczególnym obszarem są „Łąki w Złatnej” cechujące się mozaiką siedlisk i zróżnicowanym krajobrazem. Bogactwem tego terenu jest występowanie kilkunastu przedstawicieli rodziny storczykowatych. Wśród nich przykładowo wymienić można: kruszczyka błotnego, podkolana zielonawego, storczycę kulistą czy kukułkę bzową. Teren ten należy uznać za jedną z najcenniejszych ostoi storczyków w Beskidach Zachodnich.

    Wspomniane wcześniej Wzgórze Grojec położone w otulinie ŻPK stanowi część ostoi siedliskowej Beskid Żywiecki jest interesującym ostańcem denudacyjny zlokalizowanym w dnie Kotliny Żywieckiej. Grojec wyróżnia się wysokimi walorami krajobrazowymi ze względu na bardzo urozmaiconą rzeźbę oraz szatę roślinną (szczególnie istotne są stanowiska kilku gatunków roślin, unikalnych w skali regionu, a nawet kraju), jak również występowaniem atrakcyjnych punktów widokowych. Spośród wspomnianych wcześniej gatunków roślin przykładowo wymienić można: tojad lisi, obuwik pospolity i cieszyniankę wiosenną. Dla tego terenu proponuje się utworzenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Grojec”, rezerwatu przyrody „Lyskowiny” i kilku użytków ekologicznych. Wśród tych ostatnich znajduje się też do ponownego zatwierdzenia „Stowek na Kosarach pod Hyśkowcem”, którego celem jest zachowanie fragmentu torfowiska wysokiego z populacją rosiczki okrągłolistnej.
        Żywiecki Park Krajobrazowy obejmuje tereny atrakcyjne turystycznie, stąd też jednym z poważnych zagrożeń jest obecnie rozwój turystyki masowej, popierany przez niektóre lokalne samorządy. Ważnym zadaniem jest szeroko prowadzona edukacja i promowanie wartości przyrodniczych tego obszaru. Obecnie istotnym wyzwaniem jest wzbudzenie przekonania, że zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych Beskidu Żywieckiego, a także położenie gmin na obszarach chronionych - w tym w formie ostoi Natura 2000 - jest szansą rozwoju dla lokalnych społeczności.
        Beskid Żywiecki mimo długotrwałego oddziaływania człowieka, presji gospodarczej, leśnictwa i rolnictwa, jest ciągle obszarem o wysokich walorach przyrodniczych. Żywiecki Park Krajobrazowy ma za zadanie ochronę zróżnicowanej szaty roślinnej oraz bogactwa fauny, dla realizacji której w wielu przypadkach wymagane jest podejmowanie konkretnych działań poprzez stosowanie ochrony czynnej. Żywiecki Park Krajobrazowy posiada istotne znaczenie w regionalnym, krajowym i europejskim systemie ochrony przyrody oraz dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy.

    Literatura:

    Bernacki L., Krause R. 2003. Najcenniejsze ostoje storczyków w Beskidach Zachodnich – Góra Tuł i Łąki w Złatnej – dotychczasowe doświadczenia i perspektywy ochrony. W: Mastaj J. (ed.). Roślinność nieleśna na terenie parków krajobrazowych w Beskidach i sposoby jej ochrony. Świnna koło Żywca. 17.10.2003r. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Będzin-Żywiec. s.: 21-29

    Chromik Z. 2003. Propozycje ochrony najcenniejszych zbiorowisk nieleśnych na terenie parków krajobrazowych w Beskidach. W: Mastaj J. (ed.). Roślinność nieleśna na terenie parków krajobrazowych w Beskidach i sposoby jej ochrony. Świnna koło Żywca. 17.10.2003r. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Będzin-Żywiec. s.: 30-33

    Krause R., Chromik Z., Pukowski J. 2004. Żywiecki Park Krajobrazowy. Informator. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego. Będzin. ss.: 44

    Krause R., Wilczek Z. 2002. Obszary chronione w południowej części województwa śląskiego. Przyroda Górnego Śląska. Nr 30. Zima. s.: 13-14

    Kurzyński J., Mielnicka B. 2005. Turystyka jako czynnik konfliktogenny w parkach krajobrazowych. Chroń. Przyr. Ojcz. 61.3. s.: 77-92

    Kurzyński J., Mielnicka B. 2004. Znaczenie parków krajobrazowych w ochronie najcenniejszych walorów przyrodniczych Karpat Polskich. Parki Nar. Rez. Przyr. 23.2. s.: 219-232

    Nejfeld P. 2000. Wzgórze Grojec. Przyroda Górnego Śląska. Nr 22. Zima. s.: 6-7

    Praca zbiorowa. 1994. Waloryzacja szaty roślinnej i krajobrazu województwa bielskiego. II. cz. południowa. Katedra Geobotaniki i Ochrony Przyrody. UŚ. Katowice. s.: 88-95
    © Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
    Webmaster: PROMEDIA