Strona główna / nr 3 (9) - LATO 2006 / PIĘKNE I TAJEMNICZE GALASY cz.II
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
PIĘKNE I TAJEMNICZE GALASY cz.II

Dr Marek Guzik  - Akedemia Pedagigiczna Kraków
Piękne i tajemnicze galasy cz. II                          Galasy cz. I zobacz >>>

Jak wspomniałem w poprzednim tekście nt. galasów, (W górach nr 4/2005), 85% środkowoeuropejskich galasówek wytwarza swoje galasy na dębie. Przedstawiłem tam dwa najpospolitsze gatunki tj. jagodnicę dębiankę i rewisia dębowego. W tym artykule chcę między innymi pokazać następne gatunki tworzące swoje wyrośla na dębie, a także równie ciekawe, pasożytujące na innych gatunkach roślin.
Do rodziny galasówkowatych (Cynipidae) należy wiele gatunków tworzących wyrośla na dębie. Następnym gatunkiem, o podobnej biologii jak jagodnica dębianka, jest galasówka Cynips longiventris. Również ona powoduje tworzenie galasów na liściach ale galasy te są mniejsze i mają kontrastowe zabarwienie. Na ich powierzchni występuje charakterystyczny czerwony wzorek.
Dwa następne gatunki galasówek również tworzą kuliste galasy na dębie jednak ich umiejscowienie jest inne. Galasówka Kollara (Cynips kollari) składa jaja na końcach pędów  a tworzące się galasy  powodują zahamowanie wzrostu uszkodzonej gałązki.
Następny gatunek  Andricus glutinosus składa pojedyncze jaja na końcach bocznych gałązek dębu. Tu wytwarza się pojedynczy kulisty galas, który na szczycie ma niewielkie zagłębienie.

Gady zdjęcia galeria

Niedźwiedź, kozica, jeleń zdjęcia, galeria

Tatry Dolina Białej Wody zdjęcia galeria II

Wiosna pora godowa płazów zdjęcia galeria

Góry Świętokrzyskie zdjęcia galeria I
Inny przedstawiciel tego rodzaju, letyniec szysznica (Andricus foecundatrix) wytwarza galasy podobne do szyszek chmielowych. Początkowo są one zielonkawe i maja ściśle przylegające łuseczki. Z biegiem czasu galas ciemnieje, a łuseczki tworzą rozetkę tzw. różyczkę dębową. We wnętrzu każdej różyczki znajduje się pojedynczy kulisty galas, w którym żyje larwa. Pod koniec lata galas wypada na ziemię, a jego mieszkaniec w zaciszu spędza zimę. Na wiosnę wylatuje z niego owad dorosły.
    Galasówki żerują i tworzą wyrośla nie tylko na dębie. Są gatunki, których larwy rozwijają się i tworzą galasy na wierzbie. Są to listnice. Listnica (Pontania proxima) ma długość ciała ok. 0,5 cm i jest niewielkim nie rzucającym się w oczy owadem o czarnym zabarwieniu ciała. Samica składa jaja pojedynczo, w rzędzie nacinając skórkę na młodym liściu wierzby. W miejscu złożenia jaja tworzy się wyrośl, w której rozwija się larwa. Na pojedynczym liściu najczęściej występuje od kilku do kilkunastu czerwono zabarwionych galasów ułożonych symetryczne na blaszce liściowej. Z czasem galasy ciemnieją. Na jesieni larwy opuszczają wyrośla i schodzą do ziemi, gdzie następuje przepoczwarczenie. Na tym etapie rozwoju listnica spędza zimę. W czerwcu wychodzą z ziemi uskrzydlone owady składając jaja zapoczątkowują następny cykl rozwojowy.
    Pospolitą galasówką jest korzenica dębowa (Biorhiza pallida). Nazwa jest myląca bowiem galasy tego gatunku widzimy najczęściej na końcach gałązek dębów rosnących na terenach wilgotnych. Cykl rozwojowy tej galasówki jest również skomplikowany. Pierwsze  galasy wytwarza na korzeniach dębu ok. 50 – 100 cm pod powierzchnią ziemi i tu wychodzą z nich w zimie bezskrzydłe samice. Przedostają się one wczesną wiosną na pączki szczytowe gałęzi dębu gdzie składają jaja. Wokół nich wyrastają widoczne z daleka, duże czerwieniejące galasy. Dojrzewają one w czerwcu a w lipcu opuszczają je uskrzydlone owady. Galasy utrzymują się na gałązkach nawet 2 lata a wiele innych gatunków owadów składa w nich jaja.
    Galasy wytwarzają nie tylko galasówkowate. Drugą grupą owadów, które często powodują wytwarzanie galasów są mszyce (Aphidina), przedstawiciele pluskwiaków równoskrzydłych. One również mają najczęściej skomplikowany cykl życiowy, zazwyczaj połączony ze zmianą żywiciela. Mszyce żerują na różnych, dzikich gatunkach roślin a my spotykamy je najczęściej na gałązkach róży i innych kwiatów i roślin ogrodowych. Mimo że są uciążliwe to jednak te gatunki nie wytwarzają galasów.
    Przykładem mszycy wytwarzającej galasy na drzewach liściastych jest  bawełnica wiązowo – turzycowa nazywana również kogutnicą wiązową (Colopha  compressa). Żywicielem, na którym wytwarzają się charakterystyczne galasy, w kształcie koguciego grzebienia, jest wiąz. Początkowo zielone galasy z czasem czerwienieją, a następnie brązowieją. Pod koniec lipca wylatują z nich uskrzydlone mszyce, które przenoszą się na korzenie turzyc i tu dają początek następnym pokoleniom. W październiku szkodnik ten powraca na wiązy.
    Na drzewach szpilkowych pasożytują pospolicie ochojnikowate (Chermesidae). Wyrządzają one szkody szczególnie wśród młodych świerków. Pospolitym i często występującym gatunkiem jest ochojnik swierkowy (ochojnik świerkowiec) (
Sacchiphantes abietis). Najczęściej widzi się jego ananasowate galasy w kątach młodych gałązek świerka. Wyrastają w kącie gałązki nie powodując zahamowania jej wzrostu. Galas ma barwę zieloną i rozwija się w nim wiele larw. W lecie galas brązowieje, komory otwierają się i wychodzą z nich młode osobniki. Zostają one na świerku i zimują, a na wiosnę składają jaja w kątach młodych gałązek i cykl rozpoczyna się od początku.
    Bardzo podobnym gatunkiem jest smrekun zielony nazywany czasem karmazynkiem lub ochojnikiem szyszkowym (Sacchiphantes viridis). Od poprzedniego gatunku różni się głównie tym, że na końcach łusek „szyszki” (ananasa) ma zabarwienie czerwone. Poza tym galas jest podobny jak u poprzedniego gatunku, ale mniejszy i bardziej kulisty. Jest to różnica w wyglądzie galasa bowiem gatunek ten ma również inną biologię. Przede wszystkim w ciągu swojego cyklu życiowego zmienia żywiciela. Po otwarciu komór galasa wychodzą z niego uskrzydlone osobniki, które przenoszą się na modrzewie i tu składają jaja, z których rozwijają się zimujące osobniki. One składają jaja a wylęgłe z nich uskrzydlone osobniki wracają na świerki.
    Trzecim, podobnym gatunkiem jest ochojnik świerkowo – modrzewiowy (smrekun trzopek, smrekun szyszniak) (Adelges laricis). Wiosną, po przezimowaniu osobniki tego gatunki wysysają soki ze szczytów młodych pędów świerka. Powoduje to powstawanie galasa, do którego samice składają jaja. Niewielki, bladozielony galas tworzy się na szczycie pędu i powoduje zahamowanie jego wzrostu. W lecie wychodzą z niego uskrzydlone osobniki i przenoszą się, podobnie jak gatunek poprzedni, na modrzew. Tu też gatunek ten spędza zimę. Na wiosnę część osobników wraca na świerka a część zostaje na modrzewiu gdzie otacza się białymi kłaczkami wydzieliny woskowej i żeruje na młodych igłach i daje kolejne pokolenie wracające na świerki.
    W sprzedaży znajduje się wiele preparatów, szczególnie przeciw ochojnikom, które atakują często nasze przydomowe świerki powodując ich deformacje.
    Przedstawione galasy nie wyczerpują oczywiście tematu, są tajemnicze ale zarazem piękne. Są również przykładem na to jak różne zwierzęta dbają o swoje potomstwo.

Literatura:

1.      Amann G. 1994. Owady. Seria: Flora i fauna lasów. Multico. W-wa.

2.      Biej-Bienko G. J. 1976. Zarys entomologii. PWR i L. W-wa.

3.      Chinery M. 1993. Pareys Buch der Insekten. Verlag Paul Parey. Hamburg und Berlin.

4.      Dreyer E., Dreyer W. 1995. Las. Multico. W-wa

5.      Koehler W. Schneider Z. 1972. Owady naszych lasów. Wyd. II. PWR i L. W-wa.

6.      Novak V. 1975. Atlas szkodników owadzich drzew leśnych. PWR i L. W-wa.

7.      Sandner H. 1976. Owady. Seria: Zwierzęta świata. PWN. W-wa.

8.      Sandner H. 1979. Owady. Mały słownik zoologiczny. WP.  W-wa.

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA