Strona główna / nr 4 (10) - JESIEŃ 2006 / AKTUALNE PROBLEMY OJCOWSKIEGO PARKU NARODOWEGO I JEGO STREFY OCHRONNEJ
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
AKTUALNE PROBLEMY OJCOWSKIEGO PARKU NARODOWEGO I JEGO STREFY OCHRONNEJ

Ojcowski Park Narodowy (OPN), najmniejszy w Polsce (2146 ha), utworzo-ny w 1956 r. leży w bardzo bliskim sąsiedztwie dużych aglomeracji miejskich i przemysłowych. Od Krakowa dzieli go odległość zaledwie 16 km. Obszar Parku o bardzo nieregularnych granicach jest otoczony użytkami rolnymi, drogami jezd-nymi, siecią linii energetycznych i telekomunikacyjnych. Wokół OPN znajduje się kilka dużych i ludnych wsi oraz tereny bardzo atrakcyjne dla budownictwa miesz-kalnego obszarze letniskowego. Na obszarze OPN mieszka ok. 500 osób, zaś w jego najbliższym sąsiedztwie, głównie w strefie ochronnej (powierzchnia 6777 ha) i najbliższej okolicy - ok. 10 tysięcy.
Ojcowski Park Narodowy od początku swego istnienia, a więc od 50 lat spo-tyka się z wieloma problemami i zagrożeniami. Wynikają one z następujących uwarunkowań zarówno samego obszaru OPN jak i jego strefy ochronnej:
a) położenie, struktura przestrzenna i własnościowa - sąsiedztwo wielkich aglomeracji miejskich i przemysłowych;
b) istnienie wsi w Parku, mozaika prywatnej i państwowej własności, rozbu-dowana sieć dróg - wszystko to pogłębia fragmentację terenu, sprzyja jego pene-tracji;
c) wzrost konfliktów wewnętrznych wskutek ograniczeń w rozwoju budownic-twa na prywatnych działkach;
d) tendencja do zamiany gruntów ornych na tereny budowlane w strefie ochronnej, w związku z czym następuje rozwój intensywnego osadnictwa i użyt-ków technicznych wokół OPN;
e) wyspowy charakter obszar Parku (rodzaj "eko-wyspy"), pozbawiony natu-ralnej łączności poprzez korytarze ekologiczne z większymi kompleksami leśny-mi i z innymi ekosystemami, np. w Zespole Jurajskich Parków Krajobrazowych.

Obszar OPN jest oderwany od większych kompleksów leśnych południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, objętej ochroną w Zespole Juraj-skich Parków Krajobrazowych. Brakuje korytarzy ekologicznych łączących teren Parku z podobnymi ekosystemami w pobliżu OPN, a jego "wyspowość" potęguje ruchliwa droga E-40 przebiegająca w bardzo bliskim sąsiedztwie Parku, która na odcinku około 1 km pokrywa się z zachodnią granicą OPN. Droga ta tworzy sku-teczną barierę ekologiczną praktycznie uniemożliwiającą migrację fauny ziemnej.
Wśród problemów dotykających Ojcowski Park Narodowy w jego granicach wyróżniają się:
- stałe osadnictwo na terenie parku i związane z tym gospodarcze użytkowanie ziemi, wykształcone w ciągu ostatnich kilkuset lat,
- niekorzystna struktura własnościowa - ponad 30% powierzchni OPN znajdu-je się w rękach prywatnych i innych właścicieli, którzy często są zainteresowani gospodarowaniem sprzecznym z interesem ochrony przyrody,
- zanik tradycyjnego użytkowania ziemi,
- presja turystyczna, m.in. szczególnie wygenerowana przez fakt istnienia drogi jezdnej, biegnącej dnem doliny:
Teren Ojcowskiego Parku Narodowego jest odwiedzany przez około 350-400 tys. osób rocznie, przy czym ruch turystyczny trwa przez ponad 6 miesięcy. Pene-tracja zwiedzających obejmuje cały obszar Parku, czego konsekwencją jest synan-tropizacja biocenoz, mechaniczne niszczenie roślinności, erozja gruntu wzdłuż szlaków, zaśmiecanie terenu, płoszenie zwierząt, olbrzymi ruch samochodowy.
Poważny problem stanowi natomiast wzrastający ruch samochodowy, szcze-gólnie uciążliwy w dni wolne od pracy. Zjawisko to zaczęło się nasilać od począt-ku lat 90. XX w. W niektóre dni, zwłaszcza w okresie kumulowania się dni świą-tecznych (np. wydłużony weekend na początku maja) Doliną Prądnika przejeżdża kilka tysięcy samochodów osobowych. Pojazdy zatrzymują się kilku parkingach (Ojców, Złota Góra, Pieskowa Skała, Czajowice). Miejscowe parkingi szybko zapełniają się pojazdami, zatłoczeniu ulegają drogi i ich skrzyżowania w Ojcowie i Pieskowej Skale. Samochody zatrzymują się na poboczach dróg i na prywatnych posesjach. Liczba pojazdów przyjeżdżających na teren OPN rośnie. Szacuje się, na terenie OPN parkuje około 40 tysięcy samochodów rocznie.
Masowy ruch turystyczny wywołuje negatywne skutki w przyrodzie OPN tak jak każda obecność człowieka w dowolnym obiekcie przyrodniczym. W przypad-ku tak małego obszaru jak Ojcowski Park Narodowy negatywne skutki masowego ruchu turystycznego najbardziej widoczne są w dnie doliny i wzdłuż uczęszcza-nych szlaków pieszych. Wynika to ze specyfiki samego parku - ruch turystyczny dotyczy głównie dna doliny Prądnika gdzie znajduje się większość atrakcji tury-stycznych.
Najwięcej kontrowersji wzbudza budownictwo, zwłaszcza jego napór w strefie ochronnej (otulinie), w bezpośrednim sąsiedztwie granic OPN jak również na jego obszarze. W granicach Parku, w południowym odcinku Doliny Prądnika w wyni-ku podziału gruntów rolnych przez właścicieli powstało kilka działek wykorzy-stywanych nielegalnie pod budownictwo letniskowe. Działki te zostały ogrodzo-ne, powstały na nich bez zgody OPN pierwsze obiekty przy zupełnej bierności władz gminnych. Kilkakrotne apele dyrekcji OPN, korespondencje i rozmowy w urzędzie gminy Wielka Wieś nie przyniosły skutków. Materiał budowlany jest gromadzony na terenie OPN wzdłuż całej Doliny Prądnika. Ojcowski Park Naro-dowy z braku środków nie może wykupić gruntów prywatnych, nawet zgłasza-nych do sprzedaży. W przypadku ich nabycia przez inne zainteresowane osoby prywatne będą one stopniowo zmieniały swoje przeznaczenie i formę użytkowa-nia (pole orne lub łąka zamieni się w często koszony trawnik, w pole namiotowe, przydomowy parking lub teren pod budynek letniskowy).
Bardzo bliskie sąsiedztwo Krakowa powoduje docieranie zabudowy w pobliże OPN. Kilkunastokilometrowy dystans między Krakowem a południową granicą Parku jest praktycznie potencjalnym terenem budowlanym. Dyrekcja Parku nie możliwości wydawania decyzji w sprawach budowlanych w strefie ochronnej (otulinie) OPN, może jedynie opiniować wnioski inwestorów prywatnych i in. Zabudowa mieszkalna pojawia się w rejonie wsi Murownia, Czajowice, Jerzma-nowice, Sąspów. Sąsiednie gminy usiłują wprowadzać zmiany punktowe w pla-nach zagospodarowania przestrzennego, dotyczące najczęściej poszerzania tere-nów budowlanych. Na południowy wschód od miasta Skała powstał i jest rozbu-dowywany duży kompleks budynków szkolnych, przylegający wprost do granicy Parku. Droga łącząca ten zespół ze Skałą stanie się w krótkim czasie nową wy-pustką osadniczą, wzdłuż której powstaną zabudowania i w niedalekiej przyszło-ści (np. w ciągu najbliższych 20-30 lat) może nastąpić przesunięcie zabudowy miasta Skała w bezpośrednie sąsiedztwo Parku.
Sprzyja temu także koncepcja budowy dużego osiedla mieszkaniowego "Cia-nowice-ogród" nazywanego eufemistycznie ośrodkiem recepcyjnym, wznoszo-nym rzekomo dla potrzeb OPN. Jest to największe niebezpieczeństwo osadnicze dla Ojcowskiego Parku narodowego, jakie pojawiło się ostatnio. Wedle zamierzeń pomysłodawców i inwestorów tego osiedla, na wschód od terenu OPN, na grun-tach wsi Cianowice i Smardzowice ma powstać osiedle mieszkaniowe liczące około 200 domów. Łatwo policzyć, że zamieszka w nim około jeden tysiąc osób, przybyłych na ogół z zewnątrz.
Koncepcja budowy nowego osiedla została optymistycznie przyjęta przez wła-dze gminy Skała jest największym konfliktem, jaki rysuje się ostatnio między gminą, nowymi właścicielami nabytych gruntów i autorami koncepcji z jednej strony, a dyrekcją Ojcowskiego Parku Narodowego i zwolennikami ochrony przy-rody tego terenu z drugiej. Realizacja tego zamierzenia wprowadzi największy z dotychczas istniejących obszar zurbanizowany w bezpośrednim sąsiedztwie Par-ku. Spowoduje zabudowę granic Parku i przerwanie powiązań ekologicznych najmniejszego i położnego w najbardziej zurbanizowanym terenie parku narodo-wego w Polsce. Nie ulega wątpliwości, że zabudowa, pozostająca w sprzeczności z potrzebami OPN będzie miała negatywny wpływ na ochronę przyrody parku.
Cały ten obszar znajduje się poza granicami Ojcowskiego Parku Narodowego, chociaż w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Administracja OPN nie może zatem dokonać wykupu tych gruntów; wymagałoby to bowiem zmiany granic OPN i zdobycie odpowiednich funduszy. Może najwyżej uzgadniać przedkładane kon-cepcje i projekty bez większych możliwości sterowania całym procesem. Wydaje się, że rozwiązanie wyjątkowej w niespełna 50-letniej historii OPN skali konflik-tu, w dużej mierze będzie zależeć od dobrej woli właścicieli nowonabytych tere-nów i władz gminy Skała.
Wymienione inwestycje, zwłaszcza budowlane w granicach OPN zmieniają krajobraz dolin, zubażają ekosystemy łąkowe i różnorodność gatunkową, której ochrona jest podstawowym celem OPN. Proces ten przyśpiesza wprowadzanie zabudowy letniskowej, zakładanie przydomowych trawników w miejsce tradycyj-nie użytkowanych łąk. Inwestycje w strefie otuliny natomiast stopniowo "osacza-ją" park narodowy z zewnątrz czyniąc zeń odizolowaną wyspę wśród gęstniejącej zabudowy, dróg i innych urządzeń technicznych. Po kilkudziesięciu latach może się okazać, iż w miarę zwarty kompleks leśny dzisiejszego Parku może być już tylko podmiejskim laskiem lub deptakiem.
Wśród niezbędnych zamierzeń koniecznych dla ochrony przyrody Ojcowskie-go Parku Narodowego należy wymienić:
- umieszczenie w planach zagospodarowania przestrzennego gmin najważniej-szych korytarzy ekologicznych łączących obszar Parku z otoczeniem,
- ukończenie planu ochrony dla Ojcowskiego Parku Narodowego, wykonanie jego zaleceń, monitorowanie zabiegów ochronnych,
- budowę drogi obwodnicowej Sąspów - Sułoszowa, umożliwiającej wyłącze-nie z ruchu kołowego biegnącej dnem Doliny Prądnika z Ojcowa do Pieskowej Skały,
- kontynuację wykupów gruntów prywatnych,
- korektę granicy OPN od strony wschodniej (wykup i włączenie w obszar Par-ku gruntów Spółdzielni Produkcyjnej w Cianowicach).

Skuteczniejsza ochrona przyrody OPN i innych parków narodowych wymaga także zmian niektórych zapisów w ustawie o ochronie przyrody. W jej najnowszej wersji z 2004 r. brakuje zapisu: "wszelkie działania na terenie parku narodowego podporządkowane są ochronie przyrody i mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi działaniami"; taki zapis był w wersji ustawy z 16 października 1991 r. (par. 14.2) i stanowił istotny argument w dyskusjach na temat np. ograniczeń we wprowadzaniu zabudowy.
Pojawił się natomiast nowy zapis dający niebezpieczną możliwość ustawowej likwidacji parku narodowego; zapis ten w nowej ustawie z 16 kwietnia 2004 r. brzmi: art.10.1: "Utworzenie parku narodowego, zmiana jego granic lub likwida-cja następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, które określa jego nazwę, obszar, przebieg granic, otulinę i nieruchomości Skarbu państwa nie przechodzące w trwały zarząd parku narodowego. Rada Ministrów, wydając rozporządzenie, kieruje się rzeczywistym stanem wartości przyrodniczych obszaru. Likwidacja lub zmniejszenie obszaru parku narodowego następuje wyłącznie w razie bezpowrot-nej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru". Bezpowrotną utratę wartości przyrodniczych i kulturowych zawsze łatwo udowodnić zlecając opracowanie odpowiedniej ekspertyzy.
Jak widać prawo nie zabezpiecza parku narodowego w sposób jasny i konse-kwentny przed urbanizacją, natomiast wprowadza możliwość redukcji powierzch-ni parku lub nawet jego likwidację.
 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA