Strona główna / nr 2 (12) - WIOSNA 2007 / Zimowe wyczyny roślin i grzybów
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Kwiaty kwitnące wczesną wiosną

[ Kwiaty kwitnące wiosną zdjęcia galeria ]
Ze wszystkich pór roku zima w naszym klimacie jest najmniej odpowiednią do kontynuowania wegetacji roślin. Wiele roślin zielnych woli ją przetrwać w postaci kłączy, cebul, bulw. Inne zaczną życie od nowa na wiosnę kiełkując z nasion, które wytworzyły u schyłku lata i jesieni. Rośliny o łodygach zdrewniałych są bardziej odporne na zimno i mogą zimę przetrwać w stanie bezlistnym lub tak jak drzewa i krzewy iglaste i rośliny o zimozielonych liściach w stanie ulistnionym. Natomiast żeby niektóre z nich kwitły w środku zimy to jest nie do pomyślenia. A jednak znamy kilka przykładów takich gatunków, które wybrały sobie zimę za porę kwitnienia. Można by powiedzieć, że jest to szaleństwo z ich strony, tak jakby nie mogły poczekać do wiosny. Skąd te zwyczaje się u nich wzięły to tu nie będziemy w nie wnikać. Poznajmy niektóre z nich.
Ciemiernik biały - Helleborus niger L. należy do rodziny jaskrowatych, rośnie dziko w wschodnich Alpach, w Apeninach i Karpatach Siedmiogrodzkich. Roślina ta ze względu na duże efektowne białe kwiaty jest hodowana również w Polsce w ogródkach przydomowych. Podczas łagodnych początków zimy, tak jak w tym roku zakwita już w grudniu, toteż często nosi nazwę "róży Bożego Narodzenia". Kwitnienie trwa często pod śniegiem do końca lutego. Pod koniec kwitnienia kwiaty zielenieją. Ciemiernik był już znany w starożytności, o czym wspomina Hipokrates. Z tych czasów pochodzi jego łacińska nazwa rodzajowa, być może od greckich słów hellein - zabijać i bora - potrawa, co wskazuje na trujące właściwości ciemiernika białego, jak i wszystkich gatunków tego rodzaju. Inna wersja jego nazwy wywodzi się od greckiej rzeki Helleborus nad brzegiem której rósł inny gatunek Helleborus orientalia. Łacińska nazwa gatunkowa niger - czarny, niezgodna jest z polską nazwą "biały". Łacińska mówi o barwie korzeni, natomiast polska - o kolorze kwiatów.
Oczar wielkokwiatowy Hamamelis mollis Oliv., należy do rodziny oczarowatych, jest krzewem, a w Chinach, ojczyźnie występowania, drzewem dorastającym do 10 m. Jego kwiaty złocistożółte, czerwono zabarwione u podstawy ukazują się czasem już w styczniu obsypując bardzo obficie cały krzew. Podczas wieczornych spadków temperatury płatki kwiatów ślimakowato się zwijają, chroniąc się w ten sposób przed zmarznięciem. Wystarczy jednak trochę ciepłych promyków słońca żeby znowu się rozwinęły. Owocem jest torebka, która otwiera się gwałtownie (eksploduje) wyrzucając na odległość kilku metrów czarne, błyszczące nasiona. Jest to przykład autochorii. Ten interesujący krzew coraz częściej pojawia się w naszych ogródkach. Na pewno możemy go oglądać w każdym Ogrodzie Botanicznym, również krakowskim, gdzie jego kwitnienie skrzętnie jest odnotowywane w prasie. Na świecie znanych jest 6 gatunków oczarów. Ich ojczyzną jest Ameryka Płn. i Azja. Są to krzewy lub małe drzewka o liściach opadających na zimę. Wszystkie oczary są wystarczająco odporne na niską temperaturę, dlatego można je sadzić w naszych ogrodach żeby nas "oczarowywały" urodą swoich kwiatów w środku zimy.
Wcześnie kwitnącym krzewem jest również kalina wonna - Viburnum fragrans Bge. Pochodzi z Chin, u nas hodowana jako krzew ozdobny o drobnych białych, pachnących kwiatach, zebranych w luźnych kwiatostanach. Często kwitnie już na przełomie lutego i marca. Powtarza kwitnienie w jesieni. Przy łagodnej zimie, takiej jak w tym roku może kwitnąć nieprzerwanie.
Wrzosiec czerwony - Erica carnea L. należy do rodziny wrzosowatych. Dziko rośnie w Alpach i Apeninach, w Polsce hodowany. Jest to obficie, wcześnie i długo kwitnąca zimozielona krzewinka mająca 20 - 30 cm wysokości. Pączki kwiatowe zawiązuje w jesieni. Kwitnie niekiedy już w styczniu. Kwitnienie czasem trwa nawet do maja, w Alpach nawet do lipca. W Polsce często sadzony w ogródkach przydomowych. Kwitnie pod śniegiem, w miarę jego topnienia wyłaniają się z pod niego czerwone kwiaty. Obecnie ogrodnicy stworzyli wiele ozdobnych form mieszańcowych tego gatunku.
Rannik zimowy - Eranthis hiemalis (L.) Salisb. - gatunek z rodziny jaskrowatych, rosnący dziko w południowej Europie. W Polsce tylko hodowany, czasem zdziczały. Jest byliną do 15 cm wysoką. Kwitnie często na przełomie lutego i marca jeśli tylko nastanie kilka ciepłych dni. Nieduże kwiaty, o średnicy do 3 cm, mają intensywnie żółtą barwę. Od dołu są otoczone liśćmi obejmującymi je jakby kryzą, co nadaje tym roślinom dodatkowego uroku. Liście odziomkowe pojawiają się później. Niestety już w kwietniu nie ma po nich śladu. Do następnego kwitnienia przetrwają w glebie w postaci bulw.
Mówiąc o roślinach kwitnących zimą nie sposób wspomnieć o naszych rodzimych gatunkach. Co prawda ich kwiaty nie są tak okazałe jak u już wspomnianych gatunków.
Do nich należą leszczyna pospolita - Corylus avellana L., olchy - Alnus sp., wierzby - Salix sp. Kwiatostany męskie pręcikowe, np. u leszczyny czy olszy mają wygląd kotków, powstają jesienią i zimują nie osłonięte łuskami. Kwitną bardzo często już w lutym. Kwiatostany żeńskie ukryte są w pąkach.
Cieplejsze dni lutego i marca to już wyzwanie dla wielu roślinnych ryzykantów. Kwitnie wawrzynek wilczełyko - Daphne mezereum L., śnieżyca wiosenna - Leucoium vernum L., śnieżyczka przebiśnieg - Galanthus nivalis L., szafran spiski - Crocus scepusiensis (Rehm. Et Woł.) Borb., lepiężnik biały - Petasites albus (L.) Gaertn. i wiele innych. To przejście zimy w fenologiczną wiosnę nigdy nie jest płynne. Zdarza się że w nocy ściśnie jeszcze spory mróz, ale na takie warunki rośliny wczesnowiosenne są przygotowane. Skład chemiczny soku komórkowego w komórkach tych roślin nie pozwala na jego zamarznięcie nawet przy kilku stopniach poniżej zera. Dzięki tym roślinom czujemy już wiosnę mimo, że w kalendarzu mamy jeszcze zimę.
I tak to przyroda wyznacza sobie sama pory roku (fenologiczne) nie oglądając się na kalendarz.
Również wśród grzybów kapeluszowych mamy kilka "zimowych gatunków". Kiedy zimą nie ma zbyt silnych mrozów, to i o tej porze można znaleźć jadalne owocniki gatunków grzybów, które mogą nam urozmaicić jadłospis. Do grzybów zimowych należą: boczniak ostrygowaty - Pleurotus ostreatus (Jacq., Fr.) Kummer i zimówka aksamitnotrzonowa - Flammulina velutipes (Curt., Fr.) P.Karst. Oba te gatunki rosną na martwych pniach drzew liściastych. O ile boczniak ostrygowaty w Polsce jest uznanym i spożywanym grzybem, często uprawianym na skalę przemysłową, to zimówka aksamitnotrzonowa jest prawie nieznana pod tym względem. W niektórych krajach np. Japonii jest uprawiana na podłożu z odpowiednio przygotowanej słomy lub trocin z drewna drzew liściastych.

Zimówkę aksamitnotrzonową spotykamy od listopada do marca. Występuje w całej strefie klimatu umiarkowanego, a więc jest grzybem kosmopolitycznym. Rośnie na drewnie w lasach, parkach i ogrodach. Pierwsze owocniki pojawiają się dopiero po obniżeniu   temperatury poniżej  00 C . W czasie dużych mrozów owocniki nie rosną, ale zmarznięte lub pokryte śniegiem bardzo dobrze się przechowują. Po rozmarznięciu rosną dalej. Wytrzymują kilkakrotne zmiany temperatury i odtajanie. Owocniki rosną gromadnie, często dachówkowato jedne nad drugimi, przy czym ich wiek jest różny, od małych półkulistych owocników po płasko rozłożone. Jednak są wyjątki od reguły. W miesiącach letnich mogą czasem pojawić się owocniki formy letniej - f. aestivalis. Jest smacznym grzybem jadalnym  nadającym się do zup i marynowania. Jej wartość zmniejsza trudny do usunięcia śluz na kapeluszu. Praktycznie jest nie do pomylenia z innymi grzybami ze względu na porę występowania i jasno zabarwione bladokremowo lub ochrowożółto blaszki hymenoforu.

            W Japonii wyekstrahowano z zimówki aksamitnotrzonowej substancję flammulinę, która w badaniach na myszach w znacznym stopniu hamowała wzrost tkanek rakowych .

 

Czarka szkarłatna - Sarcoscypha coccinea (Fr.) Lambotte jest grzybem o pięknych  owocnikach w kształcie miseczki (apotecjum). Jej owocniki możemy spotkać od grudnia do  kwietnia. Rośnie w lasach i zaroślach liściastych na opadłych gałązkach. Aby ją spotkać trzeba mieć sporo szczęścia ponieważ  jest gatunkiem rzadko występującym.

Wśród gatunków występujących przez cały rok można wymienić ucho bzowe – Hirneola auricula – judae (Bull.) Berk. Jest to gatunek o bardzo oryginalnych kształtach owocników przypominających ludzką małżowinę uszną. Łatwy do odszukania, ponieważ występuje na martwych lub chorych gałęziach bzu czarnego – Sambucus nigra. W porze suchej owocniki wysychają, uwodnione wracają do typowego kształtu. Tu ciekawostka, owocniki są jadalne, nawet w stanie surowym.

            Jesienno – zimową porą na martwych gałęziach drzew liściastych, bardzo często na gałązkach grabowych pojawiają się owocniki trzęsaka pomarańczowego – Tremella mesenterica Retz. in Hook. o charakterystycznym mózgowatym kształcie, galaretowatej konsystencji i złotożółtym zabarwieniu. W czasie mrozów zamarzają a w czasie odwilży kontynuują wzrost.

Jednak najpiękniejszą porą do podglądania przyrody jest wiosna. Cieszymy się, że nadchodzi. 

Literatura

Gumińska B., Wojewoda W.,1985. Grzyby i ich oznaczanie. PWR i L. Warszawa.

Seneta W.1987. Dendrologia .cz.1-2. P.W.N., Warszawa

 Opis rycin

 Ryc.1.  Ciemiernik biały. 

 Ryc. 2 . Oczar wielkokwiatowy - kwiaty .

 Ryc. 3 .Oczar wielkokwiatowy – w środku zimy kwitnący krzew .

 Ryc. 5. Kalina wonna  - kwitnący krzew

 Ryc. 6. Kalina wonna - kwiaty

 Ryc. 7. Wrzosiec czerwony .

 Ryc. 8. Rannik zimowy .

 Ryc 9. Leszczyna pospolita - kwiatostany męskie i żeńskie .

 Ryc. 10. Olcha czarna - kwiatostany  męskie i żeńskie.
 
Ryc.11. Wierzba już w zimie gotowa do kwitnienia

 Ryc. 12. Wawrzynek wilczełyko

 Ryc. 13. Śnieżyca wiosenna

 Ryc. 14. Śnieżyczka przebiśnieg

Ryc. 15. Szafran spiski

Ryc. 16. Lepiężnik biały

Ryc. 17. Owocniki boczniaka ostrygowatego

Ryc. 18. Owocniki zimówki aksamitnotrzonowej w czasie odwilży

Ryc. 19. Owocniki zimówki aksamitnotrzonowej  zmrożone

Ryc. 20. Owocniki czarki szkarłatnej

Ryc. 21. Owocniki uszaka bzowego

Ryc. 22.Owocnik trzęsaka pomarańczowego

Wszystkie  fotografie Ryszard Kozik
















































































































 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA