Strona główna / nr 2 (12) - WIOSNA 2007 / Pospolite i znane, ale czy rozróżniane
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Pospolite i znane, ale czy rozróżniane? znane ptaki


Na pytanie - Czy widziałeś kiedyś wróbla? Każdy zapytany odpowie - Oczywiście, przecież to pospolity ptak i można go zobaczyć wszędzie!!!!
To prawda, jednak połowiczna, bo czy zastanawialiśmy się kiedykolwiek, jak dokładnie wygląda wróbel, czy przyglądaliśmy się temu pospolitemu ptakowi, czy potrafimy wreszcie odróżnić samca od samicy? Ilu z nas wie, że w Polsce występują dwa gatunki wróbli?
Czy łatwo odróżnić sikorę bogatkę od sikory modrej, kawkę od gawrona czy wrony? Pospolite, znane, żyją obok nas, widzimy je prawie codziennie, czy jednak potrafimy je odróżnić i poprawnie nazwać????
I to o nich, pospolitych, widywanych każdego dnia, a jednak rzadko rozpoznawanych dokładnie ptakach, będzie ten artykuł.
Zacznę od wróbla domowego (Passer domesticus). Ptak to niewielki i faktycznie wszędobylski. Ojczyzną wróbla jest Afryka i południowa Azja, czyli okolice zdecydowanie cieplejsze. Rozszerzając swój zasięg bytowania na Europę, słabo przystosował się do naszego klimatu i z tego też powodu "od zawsze" związany jest z człowiekiem i żyje wyłącznie w jego sąsiedztwie. Okolice wyludnione opuszcza. Stąd też wywodzi się jego nazwa gatunkowa - wróbel domowy. Odżywia się nasionami, owocami, a okresowo również owadami. Potrafi zabierać pożywienie znacznie większym ptakom, gołębiom czy kurom. Wesołym ćwierkaniem uprzyjemnia nam zimowe poranki, kiedy przyzwyczajony do karmienia potrafi pukać w okno, domagając się śniadania. To właśnie wtedy jest najlepszy moment, żeby mu się dokładnie przyjrzeć. Na pierwszy rzut oka wróbel domowy ubarwiony jest niepozornie. Zazwyczaj uważa się, że jest szary albo brązowy, lecz po bliższym przyjrzeniu się, można zauważyć, że mimo iż nie jest to ubarwienie kontrastowe, to jednak jest ono zróżnicowane, a dominują w nim różne odcienie brązu i szarości, z domieszką czerni. Występują także wyraźne różnice w ubarwieniu obu płci.
Barwy samca są bardziej wyraziste. Przez środek głowy ciągnie się u niego popielato-szary pas. Boki głowy są kasztanowo-brązowe, a policzki jasno-szare. Od nasady dzioba do oka ciągnie się czarna plama, w obrębie której leży oko. Kark i plecy jasno-czekoladowe w ciemne plamy. Pióra na skrzydłach w części środkowej czarne, jasno-brązowo obrzeżone. Ich jasne końcówki tworzą wyraźny jasny pasek w poprzek skrzydła. Spód ciała jasny. Na podgardlu, wchodząca na brzuszną stronę, czarna plama, która na wiosnę i w lecie, czyli w okresie rozrodu, jest wyraźnie większa niż jesienią czy zimą.
Ubarwienie samic i osobników młodych jest podobne i bardziej stonowane. Cała głowa jest jasnobrązowa. Za okiem jaśniejszy pasek. Spód ciała jasno-brązowo-popielaty, podobnie policzek i podgardle. Identycznie jak u samca, w poprzek skrzydła cięgnie się pojedynczy jasny pasek.
Drugim gatunkiem wróbla występującym pospolicie w naszym kraju jest wróbel mazurek (Passer montanus). Jest on nieco mniejszy od wróbla domowego, ale ma też kilka innych cech, dzięki którym można stosunkowo łatwo odróżnić te dwa gatunki. Cechą najbardziej rzucającą się w oczy i odróżniającą go od wróbla domowego jest obecność ciemnej plamki na policzku mazurka. Ponadto występuje u niego cienki, biały kołnierzyk na szyi, a na skrzydłach dwa wyraźne jasne paski. Prócz tego u obu płci cały wierzch głowy jest brązowy, a na podgardlu niewielka, ciemna plamka. Samce nie różnią się od samic. Mazurka częściej spotykamy poza ludzkimi siedzibami, mimo że też jest związany z człowiekiem. Często też gromadnie żeruje na polach, przez co w niektórych rejonach nazywany jest wróblem polnym. Poza tym ma bardziej delikatny głos i jest ogólnie mniej hałaśliwy niż jego pospolity kuzyn.
Następne, pospolite i lubiane przez wszystkich ptaki, to sikory. W Polsce znanych jest 6 gatunków sikor, ale tylko 2 z nich są częstymi gośćmi, szczególnie zimą, w pobliżu siedzib ludzkich. To sikora bogatka i sikora modra, pospolicie zwana modraszką. Sikora bogatka (Parus major) jest największą, zdecydowanie najruchliwszą, najbardziej wszędobylską i najpospolitszą z naszych sikor. Ciągle w ruchu, przeskakując z gałązki na gałązkę, przeszukuje wszelkie możliwe zakamarki na drzewie lub krzewie, gdzie może znaleźć jaja, larwy lub poczwarki owadów. Podobnie jak inne sikory, potrafi zwisać głową w dół na cienkiej gałązce. Bogatkę trudno pomylić z innym ptakiem, bowiem jej ubarwienie jest bardzo charakterystyczne. Najbardziej przykuwa wzrok cytrynowo-żółte ubarwienie brzucha, środkiem którego, począwszy od nasady dzioba, ciągnie się czarna pręga, u samca dochodząca do kupra i zdecydowanie szersza i dłuższa niż u samicy. Szerokość i zasięg tej pręgi jest jedyną cechą różniącą obie płci. U samca i u samicy głowa jest lśniąco czarna, a policzki białe. Wierzch ciała oliwkowozielony, skrzydła szaroniebieskie z białym prążkiem.  

Drugim pospolitym i często spotykanym gatunkiem sikor jest sikora modra (Parus caeruleus), czyli modraszka.  Jest mniejsza niż bogatka, ale równie pięknie ubarwiona. Ma żółty spód ciała, jednak nie tak wyrazisty jak jej kuzynka. Na jej brzuchu również występuje ciemny, cienki pasek, ograniczony jednak do środkowej części brzucha i nie dochodzący do okolicy podgardzielowej. Na głowie zwraca uwagę niebieska czapeczka z białą obwódką. Od dzioba przez oko wokół głowy ciągnie się ciemnoniebieski pasek, a od niego, po obu stronach głowy, ciemnoniebieska obróżka obramowująca białe policzki. Ogon i skrzydła sikory modrej są niebieskie, na skrzydłach biały prążek. Zaniepokojona lub zdenerwowana modraszka śmiesznie stroszy piórka na głowie i wtedy wygląda, jak gdyby miała niewielki czubek.
Sikory modre, podobnie jak bogatki, są częstymi gośćmi karmników i można wówczas dokładnie zaobserwować różnice w ich ubarwieniu.
Równie pospolite, ale zdecydowanie większe od przedstawionych wyżej ptaków są przedstawiciele krukowatych – gawron, wrona i kawka.

Gawron (Corvus frugilegus) jest ptakiem pospolitym i towarzyskim. Rzadko widzi się go pojedynczo. Często zobaczyć go można w większych lub mniejszych stadach w czasie przelotów na żerowanie, a także gdy grupowo poszukuje pokarmu. Gniazduje kolonijnie na wysokich drzewach, które liczą niekiedy po kilkadziesiąt gniazd. Gawron staje się wtedy kłopotliwym współmieszkańcem okolicy, bowiem hałaśliwość takiej kolonii bywa dosyć uciążliwa. Między innymi życiem w stadzie różni się od innych przedstawicieli krukowatych.
Występuje pospolicie w miastach i na wsi, szukając pokarmu zarówno na polach, jak i  na wysypiskach śmieci. Pokarm zdobywa na ziemi. Jest tak przyzwyczajony do życia w większych miastach, że spotkać go można nawet w pobliżu bardzo ruchliwych ulic czy torowisk tramwajowych.
Pióra gawrona są czarno ubarwione z fioletowym połyskiem. Ptaki młode mają pióra wchodzące na ciemny dziób, natomiast osobniki starsze z czasem tracą pióra wokół nasady dzioba, przez co wytwarza się w tym miejscu jasna obwódka, sięgająca aż do oka. Dlatego też  dziób starszego gawrona jest jasny u nasady i ciemny na końcu.
Podobnej wielkości, lecz zdecydowanie inaczej ubarwiona, jest wrona siwa (Corvus corone). Niekiedy błędnie uważa się, że wrona to samica gawrona, jest to jednak zupełnie inny gatunek. Przede wszystkim wrona jest rzadsza od gawrona, chociaż ostatnio, po okresie spadku liczebności, zaczyna być coraz liczniejsza i nawet pojawia się w większych miastach.
W ubarwieniu wrony przeważa barwa popielato-siwa. Jedynie głowa z podgardlem, skrzydła i ogon są czarne. Dziób cały ciemny i jego nasada pokryta czarnymi piórami, sięgającymi aż do otworów nosowych. Samce nie różnią się od samic. Wrony gniazdują samotnie, a gniazdo jest zazwyczaj dobrze ukryte.
Wrona siwa, podobnie jak kruk, jest uważana za ptaka bardzo inteligentnego, sprytnego i obdarzonego dobrą pamięcią. Jak podaje znany ornitolog Jan Sokołowski, aby dostać się do szpiku znalezionej kości, wrona rzuca ją ze znacznej wysokości na twarde podłoże i w ten sposób rozbija. Wrony w większej liczbie, zdeterminowane grożącym niebezpieczeństwem, potrafią zaatakować i przepędzić nawet myszołowa, psa czy lisa.
Najmniejszym gatunkiem z czarnych krukowatych, również pospolitym i znanym w miastach, jest kawka  (Corvus monedula). Jej ubarwienie jest grafitowo czarne, jaśniejsze niż u gawrona. Skrzydła ciemniejsze niż reszta ciała. Głowa jest ciemno popielata z niewielką czarną czapeczką, ciągnącą się od dzioba do szczytu głowy. Pióra wokół dzioba są również czarno ubarwione. Zwracają uwagę perłowo-białe tęczówki oczu, które są dobrze widoczne na ciemnym tle. Kawka jest ptakiem równie towarzyskim i kolonijnym jak gawron,  jednak gniazda nie buduje na drzewach, lecz w załomach skalnych, szczelinach murów, ruinach, starych kamieniołomach, kominach, a także w opuszczonych dziuplach. Kawki, podobnie jak wrony, w obronie przed większym drapieżnikiem, potrafią być równie zdeterminowane i waleczne.
Ptaki żyjące w naszym sąsiedztwie, mimo że przyzwyczajone do naszej obecności, pozostają bardzo czujne. Zdawać się może, że nie zwracają na nas uwagi i spokojnie szukają pokarmu, nawet gdy przechodzimy bardzo blisko. To jednak tylko pozory, które łatwo zauważą Państwo, zatrzymując się, lub próbując zbliżyć się do któregokolwiek z przedstawionych powyżej gatunków. 
Przedstawione powyżej gatunki pokrewnych, ale i podobnych, a co najważniejsze pospolitych ptaków, są na ogół znane z widzenia. Mam nadzieję, że ten tekst pozwoli Państwu na ich bezproblemowe rozpoznanie.

Wszystkich, jak zawsze, serdecznie namawiam do podglądania przyrody, tym bardziej, że wiosna tuż tuż...

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA