Strona główna / nr 3 (13) - LATO 2007 / Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce


Kilka refleksji na temat "stylu zakopiańskiego"
Propagatorzy i miłośnicy stylu zakopiańskiego - pierwszego polskiego stylu narodowego - widząc jakie efekty przynosi on w architekturze świeckiej i sakralnej, kierowali liczne prośby do Stanisława Witkiewicza o projekty willi, kaplic, kapliczek itp. Najwięcej stylowych realizacji powstało oczywiście w Zakopanem i na Podhalu. Pojawienie się stylu zakopiańskiego w obiektach sakralnych potwierdziło fakt, iż styl ten może oddziaływać na odbiorców także w świątyni Pańskiej. Wprawdzie nie wszystkie pomysły Witkiewicza zostały zrealizowane, to jednak jego dorobek jest znaczący i świadczy o tym, jaką wagę przywiązywał artysta do wykorzystania stylu zakopiańskiego w sztuce sakralnej. Wkład w sztukę sakralną w miejscu, gdzie styl zakopiański narodził się, potwierdzają takie obiekty jak: kaplica Matki Bożej Różańcowej i kaplica św. Jana Chrzciciela w nowym kościele parafialnym p.w. Świętej Rodziny, albertyńska kaplica św. Krzyża na Kalatówkach, kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jaszczurówce i przydrożna kapliczka na Bystrem.
Na przełomie drugiej połowy dziewiętnastego i na początku dwudziestego wieku, ważną rolę w kształtowaniu nie tylko polskiej tożsamości narodowej odgrywała sztuka. Każdy naród posiada bowiem swoją odrębność historyczną, która wpływa na jego rozwój duchowy. Pewne cechy, znaki i symbole są często rozumiane tylko przez naród, którego dotyczą i stanowią o jego odrębności. Wy-sunięcie przez Stanisława Witkiewicza idei stylu zakopiańskiego jako stylu narodowego i próby jej realizacji, stały się pretekstem do dyskusji nad trafnością obranej drogi. Mimo powszechnej aprobaty dla idei stworzenia sztuki nacechowanej pierwiastkami narodowymi - nie udało się, jak tego pragnął jego twórca, rozpowszechnić stylu zakopiańskiego na ziemiach polskich. Architekci i badacze coraz częściej dostrzegali w formach podhalańskich pierwiastki co najwyżej regionalne.
Niemniej jednak, wielką zasługą Witkiewicza pozostanie to, że propagując styl zakopiański wywołał bardzo potrzebną dyskusję wokół polskiej sztuki. Wzbudził w społeczeństwie "głód swojskości" oraz uświadomił ogółowi prawdę, że architektura powinna rządzić się nie tylko prawami technologicznymi, ale także racjami narodowej kultury i sztuki. Choć nie był wykształconym architektem wykonywał szkice i projekty budowli, które cieszyły się dużym powodzeniem. Witkiewicz chciał dać polskiemu społeczeństwu - podzielonemu trzema zaborami - poczucie jednej, wspólnej przynależności narodowej. Elementem łączącym wszystkich Polaków miał stać się polski styl narodowy - styl zakopiański.
Jaka jest historia kaplicy w Jaszczurówce?
Fundacja kaplicy w Jaszczurówce wiąże się z testamentem Adama Uznańskiego - dziedzica posiadłości Poronin i Szaflary, tzw. "Państwa Szaflary" - zmarłego 30 listopada 1903 roku. Życzeniem zmarłego było wybudowanie na terenie dóbr szaflarskich, rodzinnej kaplicy do użytku publicznego. Do realizacji testamentu ojca został upoważniony jeden z pięciu synów - Witold Uznański, który w marcu 1904 roku zlecił Stanisławowi Witkiewiczowi wykonanie projektu. Projekt gotowy był już po dwóch miesiącach, bowiem 18 maja 1904 roku Uznański zwrócił się z prośbą do Konsystorza Biskupiego w Krakowie o pozwolenie na budowę kaplicy. Prośbę poparł dziekan nowotarski, ks. Piotr Krawczyński. Kardynał Jan Puzyna udzielił pozwolenia, o czym 7 lipca 1904 roku powiadomił dekanat nowotarski oraz proboszcza w Poroninie. Ks. Krawczyński powiadomił oficjalnie o udzieleniu pozwolenia urząd parafialny w Poroninie oraz Witolda Uznańskiego.
Od samego początku, czyli od momentu poświęcenia ołtarza w kaplicy oraz pierwszej uroczystości - chrztu Marii Uznańskiej w 1907 roku, nie miała ona stałego opiekuna ze strony administracji kościelnej. Początkowo należała do parafii Poronin i prawnie proboszcz odpowiadał za funkcjonowanie obiektu. Jednak w praktyce opiekę nad kaplicą sprawowali księża, przebywający w tej okolicy na wypoczynku. Po II wojnie światowej, w latach 1948-55, opiekę nad kaplicą przejęli Księża Marianie i Salezjanie oraz Kapelan Sióstr Urszulanek z Jaszczurówki-Bory. Jesienią 1955 roku Kuria Metropolitalna w Krakowie powierzyła opiekę nad kaplicą Księżom Misjonarzom z parafii Olcza, a od 1983 do dnia dzisiejszego - Księżom Marianom z parafii na Cyrhli.
Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa usytuowana jest na lesistym stoku, nad dawnymi źródłami cieplicowymi w Jaszczurówce, po lewej stronie drogi Zakopane-Morskie Oko. Stanowi ona sztandarowe dzieło architektury sakralnej reprezentujące styl zakopiański. Teren wokół obiektu nie został ogrodzony, co sporadycznie spotyka się w Małopolsce. W architekturze kaplicy wykorzystano szereg elementów typowych dla chałupy podhalańskiej, a nie występujących w drewnianych obiektach sakralnych tego regionu. Jest to obiekt orientowany o rzucie złożonym z trzech prostokątów odpowiadających nawie, nieco węższemu prezbiterium i przylegającej do niego od strony południowej zakrystii. Od strony południowej i zachodniej (frontowej) do nawy przylega podcień, stanowiący rodzaj zadaszonego obejścia kaplicy.
Charakterystyczne cechy "stylu zakopiańskiego"
Obiekt posadowiono na wysokiej granitowej podmurówce, wymurowanej "na szkarp" , co dało wrażenie mocniejszej podstawy. Górną część podmurówki osłania przed deszczem gontowy "fartuszek" , obiegający kaplicę dookoła. Ściany konstrukcji zrębowej , zbudowane z szerokich płazów połączonych na węgłach "zamkiem podhalańskim" , wykończone są od wewnątrz na gładko, bez umszonych szpar. Łuki ozdobione są bogato drewnianym kołkowaniem . Podniesienie okapu i oparcie go na przedłużonych słupach podkreśliło lekkość ażurowej konstrukcji. W podcieniu od frontu, mocno zostało zaakcentowane główne wejście kaplicy, nakryte dwuspadowym daszkiem z ażurowym szczytem ozdobionym drewnianym łukiem, który w latach pięćdziesiątych posłużył jako rodzaj ramy dla umieszczonej w nim rzeźby Chrystusa Frasobliwego.
Kaplica przykryta jest stromym półszczytowym dachem gontowym z silnie wysuniętym okapem, wspartym na bogato profilowanych rysiach. Dach wieńczy strzelista, czworoboczna wieżyczka z ażurową galeryjką, nakryta charakterystycznym daszkiem brogowym, zakończonym prostym, metalowym krzyżem. Szczyty ozdobiono motywem "wschodzącego słoneczka" oraz pazdurami wykonanymi z blachy, stanowiącymi podstawę dla prostych, metalowych krzyży.
 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA