Strona główna / nr 3 (13) - LATO 2007 / Rośliny cudzożywne i częściowo cudzożywne
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Rośliny cudzożywne i częściowo cudzożywne


Rośliny są w zasadzie organizmami samożywnymi, wykorzystującymi energię słoneczną dzięki posiadaniu barwników asymilacyjnych (różnych odmian chlorofilu) do tworzenia węglowodanów (pokarmu) z dwutlenku węgla i wody. Tak by to można było przedstawić w bardzo dużym uproszczeniu. Jednak u roślin zdarzają się bardzo rzadko formy cudzożywne, zarówno saprofityczne jak i pasożytnicze, które zatraciły w mniejszym lub większym stopniu zdolność samodzielnego wytwarzania pokarmu. Pokarm czerpią częściowo lub wyłącznie z innych roślin, które nazywamy ich żywicielami. Tak więc cudzożywność u roślin ma wtórny charakter i nie jest na szczęście zbyt częsta. Część roślin zaliczanych do tej grupy jest półpasożytami czyli są częściowo samożywne. Często trudno je odróżnić od roślin całkowicie samożywnych. Są zielone, a często taką cechą wyróżniającą je jest bardzo mały system korzeniowy podczepiający się ssawkami do systemu korzeniowego rośliny żywicielskiej. Natomiast całkowite pasożyty, u których zanikł zupełnie lub prawie zupełnie chlorofil, dają się łatwo rozpoznać. Rośliny te w wyniku przystosowania się do pasożytniczego trybu życia posiadają szereg uproszczeń w swojej budowie. Wraz z eliminacją chlorofilu z ciała rośliny liście pasożytów stają się niepotrzebne i ulegają redukcji do niepozornych łusek lub całkowicie zanikają. Pędy są bezbarwne lub słabo zielono zabarwione. Pobieranie pokarmów z rośliny żywicielskiej odbywa się bezpośrednio z wiązek sitowo- naczyniowych za pomocą specjalnych organów ssących tzw. haustoriów, które pozwalają pasożytom wnikać w ciało zaatakowanego organizmu. W związku z czym u wielu form zanikają korzenie. Induwidualnie każda z roślin pasożytniczych ma osobliwą biologię rozwoju pozwalającą jej znaleźć określonego żywiciela, co nie jest taką łatwą sprawą w przypadku roślin.
Poznajmy kilka gatunków pasożytniczych roślin występujących w Polsce.
Kanianka pospolita Cuscuta europaea L. - roślina o zredukowanych liściach do małych łuseczek zawierających chlorofil w niewielkich ilościach. Silnie zredukowany korzeń szybko obumiera. Łodyżka w formie długiej cienkiej nitki szybko wydłuża się, zataczając szerokie koła (mówimy, że wykonuje ruchy nutacyjne) szukając w ten sposób żywiciela w swoim zasięgu. Jeżeli z miejsca kiełkowania nie uda jej się znaleźć rośliny żywicielskiej, to siewka przesuwa się dalej. Dzieje się to kosztem początkowego fragmentu łodygi, który obumiera, a wycofane substancje odżywcze z tego odcinka łodygi służą do wydłużenia części szczytowej. Po trafieniu na właściwego żywiciela, łodyga kanianki owija się wokół niego. W miejscach przylegających do łodygi żywiciela kanianka wykształca ssawki mające zdolność rozpuszczania i przebijania ścian komórkowych. W ten sposób wnikają one w głąb tkanek żywiciela aż do wiązek przewodzących skąd pobierają pokarm i wodę z solami mineralnymi. Jeżeli w pierwszym okresie swojego rozwoju kanianka nie spotka odpowiedniego żywiciela to ginie. W Polsce rośnie kilka gatunków kanianki przywiązanych do różnych roślin żywicielskich. Niektóre egzotyczne pasożyty tak zmieniły swoją budowę ciała, że ich w ogóle nie widać na zewnątrz, są całkowicie ukryte w organizmie żywiciela w postaci tworów przypominających strzępki grzybni i jedynie kwiaty pasożyta o pokaźnych rozmiarach pojawiające się na żywicielu zdradzają jego obecność. W taki sposób pasożytuje występująca na Sumatrze Rafflesia Arnoldi, której kwiat osiąga średnicę do 1 m. W naszej strefie klimatycznej takich olbrzymów nie mamy ale roślin pasożytniczych nam nie brakuje.
Łuskiewnik różowy Lathraea squamaria L. - jest całkowicie bezzieleniową rośliną pasożytującą na korzeniach drzew liściastych. Cała roślina ukryta jest pod ziemią , gdzie rozrasta się w wielkie pokryte łuskami kłącza ważące nawet 5 kg. Pędy kwiatowe pojawiają się po 10 latach podziemnego życia rośliny. Kwiaty różowe rozwijają się w marcu i kwietniu i są zapylane przez trzmiele. Nasiona łuskiewnika są wpłukiwane w ziemię przez deszcz, zachowują długo zdolność kiełkowania, lecz kiełkują tylko wówczas, gdy znajdą się na korzeniach żywiciela. Wyrastający z nasiona korzonek wytwarza liczne ssawki za pomocą których czerpie pokarm z żywiciela. W Polsce rośnie w lasach grądowych i bukowych.
Podobnie u zarazy Orobanche sp. nasiona kiełkują dopiero w zetknięciu z korzeniami żywiciela. Ponad ziemią ukazują się jej pędy kwiatowe żółtobrunatne, pokryte łuskowatymi liśćmi. Pędy te wyrastają z wnętrza podziemnej bulwy korzeniowej, która jest połączona z systemem korzeniowym żywiciela za pomocą ssawek.
Storczyk gnieźnik leśny Neottia nidus - avis (L.) Rich. oraz należąca do rodziny gruszyczkowatych Pirolaceae korzeniówka pospolita Monotropa hypopitys L. żyją w warstwie próchniczej leśnej gleby. Pędy kwiatowe mają bardzo podobne do zarazy, pozbawione chlorofilu. Tu żywicielem jest grzybnia tworząca z ich systemem korzeniowym mikoryzę. Odżywiają się produktami rozkładu związków organicznych, dostarczanych im przez grzyby. Nasiona korzeniówki kiełkują w obecności grzyba mikoryzowego a jest nim grzybnia borowika, która również tworzy mikoryzę z drzewami leśnymi. Być może grzyb zachowuje się jak Janosik, bogatym zabiera (drzewom) i przekazuje pokarm biednym czyli korzeniówce.

Bardzo dobrze znanym półpasożytem jest jemioła pospolita Viscum album L., epifit osiedlający się  na drzewach liściastych i iglastych. Posiada zimozielone liście. Część pokarmu  pobiera jednak poprzez ssawkę z ciała żywiciela. Rozsiewana jest przez ptaki żywiące się jej owocami.

            Półpasożytami jest również w naszej florze wiele roślin zielnych. Są to zielone rośliny rosnące głównie na łąkach. Półpasożyty  mają na swoich korzeniach  ssawki  przyczepiające się do systemów korzeniowych roślin obok rosnących, głównie traw, skąd  czerpią  dla siebie  gotowe dodatkowe pożywienie. Należą tu gatunki z rodzaju leniec - Thesium sp., świetlik - Euphrasia sp.,szelężnik - Rhinianthus sp., gnidosz - Pedicularis sp., pszeniec - Melampyrum sp.,zagorzałek – Odontites sp..

            Ich sposób  życia nie stanowi  zagrożenia w przyrodzie , toteż rośliny te nie powinny być przez nas  uporczywie niszczone z racji swojego charakteru, tym bardziej, że niektóre z nich są prawnie chronione.
 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA