Strona główna / Samorząd Przewodników / Mazowieckie / Leonardo na Zamku
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Leonardo na Zamku

Leonardo człowiek renesansu  ] [ Fundacja Czartoryskich  ] [ Lekcje muzealne  ]

Wystawa

Leonardo da Vinci – Dama z gronostajem i inne arcydzieła

ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie

 

Zamek Królewski w Warszawie

18 maja – 30 września 2010 r.

 

Komisarze: Przemysław Mrozowski, Artur Badach (Ośrodek Sztuki)

Projekt scenografii wystawy: Żaneta Govenlock, Violetta Damięcka

Oświetlenie: Studio Projektowe Govenlock

 

Genialne dzieła: tytułowa Dama… Leonarda da Vinci oraz Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta Harmensza van Rijn na czas remontu Muzeum Książąt Czartoryskich prezentowane będą w Zamku Królewskim w Warszawie wraz z kilkudziesięcioma innymi obrazami z tej cenionej kolekcji (m.in. pędzla niderlandzkiego mistrza Dirka Boutsa i Jeana Pierre’a Norblina), a także znakomitymi wyrobami rzemiosła europejskiego oraz blisko- i dalekowschodniego. Planowany pokaz jest wynikiem uzgodnień pomiędzy Zarządem Fundacji Książąt Czartoryskich oraz dyrekcjami Muzeum Narodowego w Krakowie i Zamku Królewskiego w Warszawie.

Ze względu na swój wyjątkowy charakter, wystawa będzie prezentowana w salach ekspozycyjnych na pierwszym piętrze Zamku.

Niezwykle istotny jest fakt, że po raz pierwszy w jednym polskim muzeum udało się zgromadzić najcenniejsze dzieła sztuki, znajdujące się w naszych zbiorach: oprócz Damy z gronostajem Leonarda da Vinci, wszystkie obrazy Rembrandta. Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem z kolekcji Muzeum Książąt Czartoryskich obejrzeć więc będzie można wraz z obrazami holenderskiego mistrza z Zamku Królewskiego w Warszawie: Uczony przy pulpicie i Dziewczyna w ramie obrazu.

Trasa zwiedzania została specjalnie tak zaplanowana, żeby goście odwiedzający wystawę mogli zobaczyć te wszystkie wyjątkowe dzieła.

 

Ekspozycja dostępna jest od poniedziałku do piątku w godz.: 10001800, w soboty – od godz. 1000 do 2000, w niedziele – od 1100 do 2000. Ostatnie wejście – na godzinę przed zamknięciem.

Ceny biletów: 15 zł – bilet normalny; 10 złulgowy.

Osobom, zwiedzającym jednocześnie Zamek, w dni powszednie przysługują bilety ulgowe na wystawę; w niedziele, kiedy wstęp do Zamku jest bezpłatny, zwiedzających wystawę obowiązują bilety normalne i ulgowe.

 

Leonardo da Vinci – Dama z gronostajem i inne arcydzieła

ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie

 

Co, prócz wielkich nazwisk twórców i kunsztu malarskiego najwyższej klasy, łączy główne dzieła przygotowywanej w Zamku Królewskim wystawy: obraz Leonarda da Vinci – Dama z gronostajem i Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta Harmensza van Rijn?

Wśród gromadzonych z myślą o rozszerzeniu zbiorów narodowych, stanowiły wraz z Portretem młodzieńca Rafaela prawdziwe arcydzieła kolekcji Domu Gotyckiego w Puławach, wzniesionego w pobliżu Świątyni Sybilli przez księżnę Izabelę Czartoryską w 1809 r. dla poszerzenia zbiorów. Po upadku powstania listopadowego w 1831 r. zostały ewakuowane do Paryża, gdzie włączono je do kolekcji gromadzonej przez wnuka księżnej, Władysława Czartoryskiego. Sprowadzone do Krakowa w 1847 r., znalazły się w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich, utworzonego w 1900 r.*

Tuż przed wybuchem II wojny światowej zostały spakowane do wspólnej skrzyni z napisem „LRR” i ukryte w Sieniawie, ale pod koniec września 1939 r. trafiły w ręce nazistów. Jako obiekty przeznaczone do planowanego hitlerowskiego muzeum sztuki w Linzu, w grudniu 1939 r. zostały wystawione w berlińskim Kaiser Friedrich Museum, skąd po pewnym czasie trafiły ponownie do Krakowa – na Wawel, który był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Wywiezione pod koniec wojny do prywatnej willi gubernatora w Bawarii, zostały odnalezione (poza Portretem młodzieńca Rafaela) przez amerykańsko-polską misję specjalną poszukującą zrabowanych dzieł sztuki. W 1946 r. obydwa dzieła powróciły do Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

 

  • Dama z gronostajem (ok. 1490 r.)

portret Cecylii Gallerani

Leonardo da Vinci (1452-1519)

 

To jedyne dzieło malarza, znajdujące się w polskich zbiorach; jeden z czterech portretów kobiecych, namalowanych przez artystę i jednocześnie zaledwie jeden z kilkunastu obrazów, składających się na dorobek malarski tego genialnego twórcy epoki renesansu, badacza natury, anatoma i inżyniera.

Portret przedstawia Cecylię Gallerani (ok. 1473-1536), dworkę i kochankę mediolańskiego księcia, Ludovica Sforzy, zwanego ze względu na ciemną karnację il Moro, czyli Maur. Jednak obraz, zakupiony około 1800 r., zapewne we Włoszech, przez księcia Adama Jerzego Czartoryskiego i ofiarowany matce, księżnej Izabeli długo uchodził za wizerunek anonimowej kobiety. Porównawszy obraz z ryciną, wykonaną według innego portretu Leonarda, przedstawiającego domniemaną kochankę króla Francji, zwaną La Belle Ferroniére, księżna uznała, że to wizerunek tej samej osoby i zleciła umieszczenie na nim wciąż widocznego po lewej stronie u góry napisu: La Belle Ferroniére d Leonard da Winci. Błąd w słowie „Vinci” potwierdza wykonanie sygnatury w Polsce. Pierwsze hipotezy, że obraz przedstawia Cecylię Gallerani, pojawiły się dopiero ok. 1900 roku i wiązały się z trzymanym przez nią zwierzątkiem, którego grecka nazwa gale mogła sugerować nazwisko modelki. Ale dopiero wiele lat później przypuszczenie to potwierdziło odkrycie faktu otrzymania w 1488 r. przez Ludovico il Moro od króla Neapolu, Ferdynanda I, Orderu Gronostaja, co spowodowało nadanie mu przydomka ermellino bianco (biały gronostaj).

Urodzona ok. 1473 r. w rodzinie pochodzącej ze Sieny, a osiadłej Mediolanie, Cecylia Gallerrani, w kręgu Ludovica Sforzy pojawiła się w początkach 1489 roku. Wykazujący zamiłowanie do nauki i sztuk, książę zwrócił uwagę na młodą dziewczynę, która oprócz urody posiadała duże walory intelektualne – znała łacinę, pisała wiersze i potrafiła prowadzić poważne dysputy w obecności filozofów i teologów. Jej związek z księciem zaowocował w 1491 roku urodzeniem syna, Cesare, kiedy Ludovico był już żonaty z Beatrice, córką Ercole d’Este, księcia Ferrary. W dwa tygodnie po narodzinach syna, Cecylia otrzymała od księcia dobra ziemskie Saronno, a po ponad rocznym pobycie na mediolańskim dworze, obok prawowitej małżonki księcia, przeniosła się wraz z synem i poślubionym w 1492 r. hrabią, Lodovico Carminati de Brambilla, do pałacu Carmignola, gdzie mieszkała do śmierci w 1536 roku.

Sportretowana ubrana jest w strój hiszpański, który stał się modny na dworze mediolańskim około 1490 roku. Na kolanach trzyma zwierzątko, uważane czasami za fretkę lub łasicę, które odgrywa tu rolę ważnego znaku, odnoszącego się tak do Cecylii Gallerani, jak i do księcia Ludovica Sforzy. Gronostaj, którego śnieżnobiałe futerko jest symbolem czystości, pełni funkcję alegoryczną. Przedstawienie jego w znacznie większej, niż naturalna, skali, w sztucznej pozie, z jedną uniesioną, a drugą opuszczoną łapką ma sugerować układ przyjęty w heraldyce.

Losy obrazu nie są do końca znane. Nie wiemy, co się z nim działo pomiędzy śmiercią Cecylii Gallerani a zakupem przez Adama Jerzego Czartoryskiego. Prawdopodobnie pozostawał w ukryciu, zapewne w rękach spadkobierców modelki. Dopiero dwa ostatnie stulecia – od czasu przywiezienia Damy do Polski na początku XIX wieku dostarczają danych do prześledzenia historii dzieła Leonarda. Nie tylko z powodów konserwatorskich płótno rzadko opuszczało Polskę. Dama z gronostajem odwiedziła jedynie w latach 50. XX w. Moskwę, potem Waszyngton i Szwecję. Do swojej ojczyzny – Włoch po raz pierwszy pojechała w 1998 r.*

 

 

 

 

  • Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem (1637-1647)

Rembrandt Harmensz van Rijn (1606-1669)

 

Jedyny z zaledwie kilku zachowanych samodzielnych pejzaży olejnych Rembrandta, które powstawały w okresie ok. 1637-1647 r. i jedyny z trzech z motywem burzy. Temat dzieła został zaczerpnięty z ewangelicznej przypowieści o miłosiernym Samarytaninie (Ł., 10; 30-37), w której Chrystus objaśnia istotę miłości bliźniego. Na pierwszym planie widoczny jest usadowiony na koniu półnagi człowiek, ofiara napadu, podtrzymywany przez Samarytanina, który jako jedyny udzielił mu pomocy. Minęli go obojętnie przechodzący obok: kapłan i lewita; odwróceni plecami do Samarytanina są też myśliwy i jego pomocnik polujący na ptaki. Podobnie jak oni, nie dostrzegł też wypadku bogacz w czterokonnej karocy (brożek). Ten skomponowany z różnych elementów pejzaż, zarówno rodzimych (holenderska równina, wiatraki, kamienny mostek), jak i egzotycznych (góry, orientalne miasto, palma) pozostaje w zgodzie z tradycją XVI-wiecznego pejzażowego malarstwa flamandzkiego i stanowi rodzaj wielkiego teatrum mundi – sceny, na której rozgrywa się ponadczasowy dramat. Nastrój natury (głęboka ciemność zachmurzonego burzowego nieba przełamana ostrymi promieniami światła) współgra z głównym tematem dzieła, którym jest opozycja dobra i zła. Podobnie jak silny kontrast pomiędzy ciemnymi partiami obrazu (niebo, ściana lasu, gęste listowie drzew) a jasno oświetlonymi fragmentami (słoneczna równina).

Dzieło Rembrandta zostało zakupione w 1774 r. na aukcji w Paryżu przez francuskiego malarza, Jana Piotra Norblina, tuż przed jego przyjazdem do Polski na zaproszenie Adama Kazimierza Czartoryskiego (1734-1823). Kiedy w 1804 r., po trzydziestu latach, artysta opuszczał nasz kraj, pozostawił obraz swojej uczennicy, Anetce z Tyszkiewiczów Potockiej (1779-1867), później Wąsowiczowej, a ona prawdopodobnie przekazała go do Domu Gotyckiego w Puławach.

Organizowana właśnie w Zamku Królewskim w Warszawie wystawa Leonardo da Vinci – Dama z gronostajem i inne arcydzieła ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie stanie się niezwykłą okazją do wspólnej prezentacji jedynych dzieł Rembrandta, znajdujących się w polskich zbiorach – oprócz Krajobrazu... również Dziewczyny w ramie obrazu i Uczonego przy pulpicie, podarowanych warszawskiemu Zamkowi przez prof. Karolinę Lanckorońską.

 

Opracowanie: Izabela Witkowska-Martynowicz, (dział Promocji) na podstawie tekstów: Doroty Dec i Janusza Wałka w: Galeria malarstwa europejskiego. Przewodnik Muzeum Książąt Czartoryskich, Kraków 2009

 

 



* Obraz Dama z gronostajem w czasie I wojny światowej został zdeponowany w Galerii Drezdeńskiej, skąd zwrócono go dopiero w 1920 r.

*Wypożyczenie obrazu umożliwiło zorganizowanie w Polsce pamiętnego pokazu: dzieło Rafaela Dama w welonie z Palazzo Pitti i obraz Tycjana Wenus z Urbino z Galerii Uffizi obejrzała wówczas rekordowa liczba zwiedzających Muzeum Czartoryskich w Krakowie i Zamek Królewski w Warszawie.

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA