Strona główna / nr 3 (5) - LATO 2005 / PIĘKNE KSZTAŁTY, PIĘKNE BARWY ...
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
ROŚLINY TRUJĄCE

[ ROŚLINY TRUJĄCE ZDJĘCIA GALERIA 1 ] [ ROŚLINY TRUJĄCE ZDJĘCIA GALERIA 2 ]


Rośliny trujące zdjęcia galeria II

Najpiękniejsze górskie kwiaty tatrzańskie zdjęcia galeria 2

Grzyby jadalne i trujące zdjęcia galeria I

Grzyby jadalne i trujące zdjęcia galeria II

Najpiękniejsze górskie kwiaty tatr zdjęcia galeria 1
         
Piękne kształty , piękne barwy czyli...

Górskie rośliny trujące

Dr. Ryszard Kozik - Akademia Pedagogiczna  Kraków

górskie rośliny

            Mała znajomość  przyrody powoduje, że większość społeczeństwa nie ma zupełnie  pojęcia o roślinach. Z drugiej strony istnieje przekonanie, że wszystko, co naturalne, musi być  dobre i zdrowe. Wspominałem o tym pisząc o roślinach leczniczych. Niestety człowiek często się myli, znane są śmiertelne zatrucia wskutek pomylenia liści czosnku niedźwiedziego  (Alium ursinum ) i zimowitu jesiennego (Colchicum autumnale), gdyż ten pierwszy zalecany jest jako składnik warzywnych sałatek. Z jednej strony kochamy naturę, z drugiej pojawia się tendencja do tępienia wszystkiego co niebezpieczne. Te reakcje nie byłyby konieczne, gdybyśmy mieli większą wiedzę na temat trujących roślin. Rzadko się zdarza zatrucie  łodygą, liśćmi czy korzeniami rośliny, chyba, że pomylimy je z roślinami przyprawowymi, względnie przedawkujemy w mieszankach zielarskich. Zupełnie inaczej sprawy te wyglądają z owocami. Okazuje się, że nie wszystkie barwne i apetycznie wyglądające owoce mogą być zjadane przez ludzi. Bardzo często sugerujemy się tym, że są bardzo chętnie zjadane przez ptaki i im nie szkodzą. Nic bardziej mylnego. Większość gatunków niebezpiecznych dla człowieka ptakom zupełnie nie szkodzi. Barwa tych owoców przyciąga uwagę owocożernych zwierząt, które są istotnym składnikiem ich pożywienia. Jednak ostatecznym celem tych roślin jest rozprzestrzenianie nasion. Odbywa się ono przez przewód pokarmowy, którędy nasiona o twardych łupinach przechodzą nieuszkodzone. Nasiona wielu gatunków roślin wręcz tego wymagają, żeby mogły łatwiej kiełkować.


Góry, Tatry, Orla Perć, Żleb Kulczyńskiego zdjęcia, galeria

Tatry Czerwone Wierchy zdjęcia galeria

Tatry Dolina Białej Wody zdjęcia galeria I

Góry Świętokrzyskie  zdjęcia galeria II

Wyspa Skarbów, Wyspa Robinsona zdjęcia galeria
           
Ten krótki artykuł ma zasygnalizować obszerny problem toksycznych roślin, ale musimy sobie zdać sprawę, że nie wyczerpuje tematu a zaledwie go dotyka. Wielki lekarz  chemik i filozof Paracelsus (1494 – 1541) stwierdził: „Wszystkie rzeczy są truciznami i nie ma niczego bez trucizny, tylko dawka decyduje, że jakaś rzecz nie jest trucizną”.

            Jeżeli już popełnimy pomyłkę podczas zbierania roślin jadalnych a zwłaszcza pomylenia owoców to pamiętajmy, że nie wolno stosować żadnej samodzielnej terapii, żadnego amatorskiego leczenia! Jak najszybciej zgłosić się do odpowiedniego ośrodka toksykologicznego, zasięgnąć porady lekarza. Dobrze byłoby wiedzieć czym się zatruliśmy. Identyfikacji może dokonać każdy botanik. Nasza pomoc może ograniczyć się do usunięcia z ust trucizny i podania płynów – wody, herbaty, w żadnym razie nie wolno poić chorego  mlekiem, ponieważ może ono ułatwić przenikanie trucizny do organizmu. Należy również sprowokować wymioty, ale tylko w przypadku, gdy chory nie utracił świadomości .

Z jakimi roślinami trującymi spotykamy się najczęściej? Rosnącymi blisko nas w parkach, skwerach, naszych ogrodach, również spotykanych podczas naszych wędrówek turystycznych.

 Zacznijmy od cisa pospolitego (Taxus baccata). Jest to zimozielony krzew, w starszym wieku drzewo do 15 m wysokości o iglastych liściach, dziko rosnący jest spotykany rzadziej, natomiast chętnie nasadzany w naszych ogrodach jako krzew ozdobny. Z wyjątkiem  słodkawego, czerwonego miąższu osnówki na nasieniu, wszystkie części cisa zawierają silnie trującą taksynę oraz inne szkodliwe substancje. Znane są przypadki zatruć śmiertelnych. Przy jedzeniu nasion z osnówką trujące nasiona pozostają najczęściej nieuszkodzone i wędrują przez przewód pokarmowy bez szkodliwych następstw dla organizmu. Zatrucia taksyną  następują najczęściej wskutek żucia igieł i gałązek cisa. Stwierdzono na przykład, że konie  padały martwe już po 5 minutach od chwili zjedzenia jego igieł i gałązek. U ludzi powoduje uszkodzenia wątroby i nerek, ataki drgawek, śmierć wskutek porażenia ośrodka oddechowego i ustania akcji serca.

            `Tojad mocny (Aconitum firmum), roślina górska, również hodowana w naszych ogrodach. Truciznę akonitynę zawierają korzeń, liście i kwiaty. Tojad mocny uważano często za najbardziej trującą europejską roślinę. Już przy jej zrywaniu trucizna może wniknąć przez skórę i wywołać jej zapalenie oraz ciężkie zatrucie. Do zatruć śmiertelnych dochodzi wskutek  omyłkowego spożycia  korzenia tojadu zamiast korzenia selera lub chrzanu oraz dodania jego liści do sałatek. Działa głównie na komórki mięśnia sercowego i błony komórek nerwowych, poraża zakończenia nerwów ruchowych, powoduje przejściowe pobudzenie, a następnie  paraliż zakończeń nerwów czuciowych. Porażenia ośrodka oddechowego i zatrzymanie czynności serca prowadzi do śmierci.

            Buk zwyczajny (Fagus silvatica), drzewo szeroko rozprzestrzenione w górach i na niżu. Trucizna, fagina zawarta jest przede wszystkim w owocach – orzeszkach, zwanych bukwiami, jest rozkładana przez ich prażenie. Objawami zatrucia są wymioty i biegunka. W ciężkich przypadkach może nastąpić odurzenie, drgawki i objawy porażenia.

            Jarząb pospolity – jarzębina (Sorbus aucuparia). Trujące są owoce zjadane na surowo zawierające amigdalinę, kwas sorbowy i parasorbowy. Wchłonięte toksyny wywołują stan podobny do odurzenia. Objawami są wymioty, nieżyt żołądka i jelit, rozszerzone źrenic, wykwity skórne podobne jak przy szkarlatynie, podwyższony poziom cukru i białka w moczu.

            Złotokap pospolity (Laburnum anagyroides) krzew ozdobny sadzony w Polsce w ogrodach. Trucizna cytyzyna zawarta jest głównie w kwiatach, nasionach i korzeniach. Przy ciężkich zatruciach ogólne porażenie i śmierć w zapaści wskutek porażenia ośrodka  oddechowego. Za dawkę śmiertelną  dla dzieci uważa się 15 – 20 nasion.

            Robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia), drzewo pochodzące z Ameryki Północnej,  nasadzane u nas. Trucizną jest mieszanka lektyn przede wszystkim w korze, nasionach i liściach, powoduje aglutynację (zlepianie się) czerwonych krwinek oraz rozpad tkanek.

            Bluszcz pospolity (Hedera helix), roślina o zdrewniałej pnącej łodydze. Kwitną i wytwarzają owoce okazy co najmniej 10 letnie. Pędy liście i owoce bluszczu zawierają  saponiny, między innymi hederynę. Zatrucia następują najczęściej po zjedzeniu owoców. Zatrucie objawia się biegunką, wymiotami a nawet drgawkami.

            Trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus.). Cała roślina jest trująca, jednak zachętą do skosztowania są bardzo atrakcyjne owoce dojrzewające późnym latem i wczesną jesienią. Zawierają nasercowo działające glikozydy: ewobiozyd, ewomonozyd i ewonozyd. Objawy zatrucia pojawiają się dopiero po 15 – 16 godzinach. Następuje wzrost ciepłoty ciała, zaburzenia układu krążenia, dychawica, zapaść. Możliwe są także uszkodzenia nerek i wątroby. Dawka 30 –40 nasion jest uważana za śmiertelną dla człowieka. Drugi gatunek rosnący w Polsce trzmielina brodawkowana jest również trująca.

            Kruszyna pospolita (Frangula alnus), krzew, rośnie w lasach, zawiera frangulinę, ramnoksantynę. Zatrucie następuje najczęściej przez zjedzenie owoców – jagód różnie zabarwionych w zależności od stanu dojrzałości od zielonych do czarnych. powoduje nudności, wymioty, zawroty głowy, silne bóle brzucha, krwawe biegunki, w ciężkich przypadkach także zapaść i uszkodzenie nerek.

            Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium), krzew dorastający do 6 m wysokości. W Polsce coraz częściej sadzony jako krzew ozdobny. Trucizną jest alkaloid teobromina, występuje w liściach i owocach. Ofiarami są głównie dzieci zjadające atrakcyjnie wyglądające owoce. Objawami zatrucia jest nieżyt żołądka i jelit z wymiotami i ciężką biegunką, senność.

            Wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), krzew kwitnący wczesną wiosną, bardzo dekoracyjny, rośnie w lasach liściastych. Trucizną jest mezereina występująca w całej roślinie. Zatrucia występują najczęściej u dzieci wskutek spożycia czerwonych jagód wawrzynka. Dawką śmiertelną  jest 10 – 12 dojrzałych jagód. Objawami zatrucia są między innymi obrzęk warg i błony śluzowej jamy ustnej, trudności przy przełykaniu, ślinotok, nudności, wymioty, bóle żołądka a w dalszej kolejności przyśpieszone tętno, duszności i śmierć w zapaści.

Kalina koralowa (Viburnum opulus), owocem są pestkowce dojrzewające późnym latem. Zawierają wiburninę, saponiny i garbniki. Objawami zatrucia są silne wymioty i biegunka, możliwa jest również zapaść.

            Śnieguliczka biała (Symphoricarpus albus), krzew nasadzany w żywopłotach pochodzący z Ameryki Północnej. W białych owocach występują saponiny i nie zbadana  silnie drażniąca substancja czynna. Po spożyciu owoców następuje podrażnienie przewodu pokarmowego z wymiotami i biegunką, zjedzenie większej ilości owoców może doprowadzić do odurzenia i głębokiej utraty przytomności.

            Ligustr pospolity (Ligustrum vulgare), najczęściej sadzone są z niego żywopłoty, często dziczeje. Trucizną jest glikozyd ligustryna i inne substancje. Znane są przypadki śmiertelnych zatruć u dzieci owocami ligustru. Po zjedzeniu większej ilości owoców występują poważne dolegliwości żołądka i jelit z gwałtownymi wymiotami i silną biegunką. Możliwe  także drgawki i porażenie układu krążenia.

            Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) kwitnie w czerwcu i lipcu. Kwiaty brunatnofioletowe. Owoce dojrzewają na raty, tak, że obok siebie widzimy owoce zielone i dojrzałe, zabarwione na czarno. Rośnie na porębach leśnych, skraju dróg leśnych. Jej występowanie ogranicza się do południowej części kraju. Trucizna głównie występuje w owocach i jest to L – hioscyamina i atropina.  Za dawkę śmiertelną dla dzieci uważa się  3-4, dla dorosłych ponad 10 jagód. Objawami zatrucia są: sucha, gorąca i czerwona skóra, suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, zaburzenie rytmu serca, omany, stany lękowe, napady szału, zatrzymanie moczu i śpiączka.

            Lulek czarny (Hyoscyamus niger) jest rośliną zielną dorastającą do 80 cm, roczną lub dwuletnią, rosnącą na wysypiskach, poboczach dróg, gruzowiskach, ogrodach. We wszystkich częściach rośliny występuje hioscyamina, atropina i skopolamina. Objawy zatrucia podobne jak przy pokrzyku.

            Psianka słodkogórz (Solanum dulcamara) jest pnączem dorastającym do wysokości 2 m. Kwiaty fioletowe, owoce czerwone – jagody. Kwitnie i owocuje od czerwca do września. Rośnie w lasach, zaroślach. Trucizną są saponiny i solanina, głównie w jagodach. Saponiny mogą powodować rozpad czerwonych krwinek. Solanina ma najpierw działanie pobudzające  a następnie porażające ośrodkowy układ nerwowy. Objawami są nudności, wymioty, biegunka, przyspieszone tętno, duszności, rozszerzenie źrenic. Możliwa śmierć na skutek porażenia ośrodka oddechowego. W Polsce pospolity jest również drugi gatunek psianki – psianka czarna (S. nigrum). Objawy zatrucia podobne jak u psianki słodkogórz.

            Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) i gatunki hodowane – ozdobne. Pokrój kwiatu bielunia jest bardzo charakterystyczny – trąbkowaty, o barwie białej z wyjątkiem form hodowanych. Roślina bardzo silnie trująca, zawiera alkaloidy L – hioscyaninę, atropinę i L – skopolaminę. Trucizna poraża  zakończenia nerwowe i ośrodkowy  układ nerwowy. Objawy podobne jak w zatruciach pokrzykiem wilczą jagodą.

            Zimowit jesienny (Colchicum autumnale), silnie trująca roślina. Jesienią pojawiają się kwiaty, wiosną wyrasta łodyga z liśćmi i owocami w postaci torebek. Roślina zawiera  kolchicynę. Do zatrucia może dojść przez pomylenie liści zimowitu z czosnkiem niedźwiedzim, które są używane do sałatek i cebulek zimowitu z cebulą jadalną. Znane są przypadki zatrucia nasionami dzieci podczas sianokosów. Groźna też jest woda w flakonie w której umieszczone były kwiaty zimowitu. Objawami zatrucia są nudności, trudności w przełykaniu, gwałtowne wymioty, biegunka, krwiomocz, duszność, obrzęk płuc i śmierć.

            Konwalia majowa (Convallaria maialis), roślina dziko rosnąca i hodowana, każdy ją zna. Wszystkie części rośliny są trujące, zawierają glikozydy nasercowe (kardenolidowe). Zatrucia zdarzają się na wskutek zjedzenia jagód. Objawami zatrucia są nudności, wymioty, biegunka, odurzenie. Przy większych dawkach zaburzenia rytmu serca.

            Czworolist pospolity (Paris quadrifolia) jest rośliną runa leśnego lasów liściastych, kwitnie w maju i czerwcu, bardzo charakterystyczna z czterema liśćmi w jednym okółku.  Trucizna występuje przede wszystkim w jagodach i kłączach, jest to parydyna i parystyfnina. Ofiarami są najczęściej dzieci które mylą jagody czworolistu z jagodami borówki czernicy. Objawami zatrucia są nudności, wymioty, biegunka ze skurczami jelit, bóle i zawroty głowy, silne zwężenie źrenic, porażenie ośrodka oddechowego. Znane są przypadki śmiertelne.

Lista florystyczna roślin trujących występujących w naszej strefie klimatycznej jest bardzo długa. Tym krótkim artykułem próbuję Szanownych Czytelników zachęcić do ich poznawania i prosić o ich ochronę. Wiele z nich to gatunki prawnie chronione. Gdyby ich nie było, to zniknęłyby wspaniałe stołówki dla wielu gatunków ptaków, a dla nas najbliższe otoczenie byłoby pozbawione pięknych barw i pięknych kształtów.

 

                               tekst i zdjęcia       Ryszard Kozik

 

Literatura

Altmann Horst. Atlas trujących roślin i zwierząt. Warszawa 2004. Świat Książki, Bertelsmann           Media sp. z o.o.

Kremer Bruno P. Owoce leśne. Wyd. Multico. Przewodnik kieszonkowy.

 

 

Opisy fotografii

1. Cis pospolity (Taxus baccata) z nasionem otoczonym  osnówką.

 

2. Tojad mocny (Aconitum firmum), sama nazwa mówi, że to niebezpieczna roślina

 

3. Buk zwyczajny (Fagus silvatica) z bukwiami, jest przysmakiem wielu zwierząt.

 

4. Jarząb pospolity, jarzębina (Sorbus aucuparia).

 

5. Złotokap pospolity (Laburnum anagyroides) ozdoba naszych ogrodów.

 

6. Robinia akacjowa (Robinia pseudoaccacia), mylnie nazywana akacją.

 

7. Bluszcz pospolity (Hedera helix), kwitnie jesienią, a owoce dojrzewają wiosną.

 

8. Trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus), owoce.

 

9.Kruszyna pospolita (Frangula alnus), owoce.

 

10. Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium), roślina nasadzana w ogrodach

      i rosnąca w stanie dzikim w Europie.

 

11. Wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) z jagodami .

 

12  Kalina koralowa (Viburnum opulus) z owocami

 

13. Śnieguliczka biała  (Symphoricarpus albus)

 

14. Ligustr pospolity (Ligustrum vulgare), kwitnie biało, owoce ma czarne.

15. Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna), wywodzi swoją

      łacińską nazwę od trzech mitologicznych Parek- Atropos

      miała za zadanie przecinać nić życia, co symbolicznie wyraża

       śmiertelne zatrucie tą rośliną. Okaz kwitnący

 

16. Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna) z owocami.

 

17. Lulek czarny (Hyoscyamus niger), kwiaty mają niepowtarzalny wzorek.

 

18. Psianka słodkogórz (Solanum dulcamara), owoce.

 

19. Psianka czarna (Solanum nigrum)

 

20. Bieluń krzewiasty (Datura suaveolens), gatunek hodowany, kwiat.

 

21. Zimowit jesienny (Colchicum autumnale), kwiaty.

 

22.Konwalia majowa (Convallaria maialis), owoce.

 

23. Czworolist pospolity (Paris quadrifolia), owoce.

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA