Strona główna / nr 2 (8) - WIOSNA 2006 / Drzewa pomnikowe w Świętokrzyskim Parku Narodowym
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Drzewa pomnikowe w Świętokrzyskim Parku Narodowym

[ Puszcza Jodłowa zdjęcia galeria ]


Góry Świętokrzyskie zdjęcia galeria I

Góry Świętokrzyskie  zdjęcia galeria II

Góry Świętokrzyskie pierwotna Puszcza Jodłowa zdjęcia galeria

Góry Świętokrzyskie z lotu ptaka zdjęcia

Ptaki w Górach Świętokrzyskich zdjęcia
         

„Miejcie szacunek dla drzewa, które jest jednym wielkim
cudem i które dla naszych przodków było rzeczą świętą.
Wrogi stosunek do drzewa jest cechą narodu
o małej wartości i cechą człowieka nikczemnego”.
Aleksander von Humboldt

Przyroda Góry Świętokrzyskie - Jan Sobieraj

          Wielką wartością przyrodniczą Świętokrzyskiego Parku Narodowego są tak zwane drzewa pomnikowe. Z formalnego punktu widzenia są to drzewa wyróżniające się wśród innych okazałymi wymiarami, które określa „Instrukcja o urządzaniu lasów w parkach narodowych i rezerwatach przyrody”. Drzewa te wzbudzają duże zainteresowanie uczonych, turystów, mieszkańców. Często związane są z nimi różne legendy.
          Twórcą pojęcia pomnik przyrody jest niemiecki geograf, podróżnik i przyrodnik Aleksander von Humboldt, który podczas podróży po Ameryce Południowej w latach 1799 – 1804 mianem tym określił spotkane tam okazałe drzewa.
         Pierwszą inwentaryzację drzew pomnikowych w Świętokrzyskim Parku Narodowym wykonano w 1975 roku. Wykazała ona 134 drzewa, które ze względu na rozmiary zasługiwały na miano pomników przyrody. Szybkie tempo obumierania drzew pomnikowych, zwłaszcza jodeł oraz świadomość, że zespół opracowujący pierwszą inwentaryzację przeoczył wiele okazów, wpłynęły na decyzję powtórnego jej wykonania w 1982 roku. Wykazała ona ogółem 241 drzew pomnikowych. Następne inwentaryzacje postanowiono wykonywać w dziesięcioletnich odstępach czasowych.
          W trakcie prac terenowych, wykonywanych podczas inwentaryzacji w 1992 roku, poddano ocenie następujące cechy drzew: (A) obwód pierśnicowy (na wysokości 1,3 metra od ziemi), miejsce wykonywania pomiaru odmierzano z góry stoku i oznaczano dolną krawędzią tabliczki ewidencyjnej; (B) wysokość, mierzona wysokościomierzem Matusza; (C) zdrowotność; przy jej określaniu posługiwano się pięciostopniowa skalą: 1 – drzewa zupełnie zdrowe, bez żadnych ubytków i obecności szkodników; 2 – drzewa z częściowo obumierającymi cienkimi gałęziami w wierzchołkowych partiach korony z obecnością szkodników, zarówno ze świata roślinnego, jak i zwierzęcego, występujących w nieznacznym stopniu; 3 – drzewa, które mają w 50% obumarłą koronę i pień, jak również zaatakowane znaczną ilością szkodników; 4 – drzewa z obumarłą koroną i pniem do 70% z dużymi ubytkami tkanki drzewnej; 5 – drzewa z obumarłą koroną i pniem ponad 70% i licznymi dziuplami.
          W przypadku drzew liściastych, zwłaszcza buków i grabów, często znacznym ubytkom tkanki drzewnej w dolnej części pnia nie towarzyszyły wyraźne zmiany w obrębie korony drzewa. W takich przypadkach przyjmowano ten stopień zdrowotności, który uwzględniał przynajmniej jeden z występujących objawów.
          W inwentaryzacji w 1992 roku wykazywano również pomnikowe drzewa martwe. Takie ujęcie lepiej uwidacznia walory przyrodnicze Parku.
          Lokalizację poszczególnych drzew pomnikowych odnotowano na mapie parku w skali 1: 20000. Na każdym drzewie umieszczono metalową tabliczkę z numerem ewidencyjnym poprzedzonym literą odpowiadającą danemu leśnictwu (Obwodowi Ochronnemu): Chełmowa Góra – A, Święty Krzyż – B, Dębno – C, Dąbrowa – D, Podgórze – E, Święta Katarzyna – F, Jastrzębi Dół – G.

          W wyniku spisu przeprowadzonego w 1992 roku wykazano występowanie na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego 684 drzew pomnikowych (z czego 59 osobników było martwych) należących do 20 gatunków (tab. 1). Na terenach objętych ochroną ścisłą zarejestrowano 292, na terenach objętych ochroną czynną 256, natomiast na terenach objętych ochroną krajobrazową 136 stanowisk tych drzew. Procentowy udział drzew pomnikowych w poszczególnych leśnictwach przedstawiał się następująco: Chełmowa Góra – 33,3%, Święty Krzyż – 19,4%, Dąbrowa – 11,7%, Święta Katarzyna – 11,7%, Podgórze – 10,6%, Jastrzębi Dół – 10,1%, Dębno – 3,2%.
          W przeliczeniu na jeden ha powierzchni ilość drzew pomnikowych w poszczególnych leśnictwach przedstawiała się następująco: Chełmowa Góra – 0,65 drzewa/ha, Święty Krzyż – 0,13 drzewa/ha, Jastrzębi Dół – 0,09, Święta Katarzyna – 0,08 drzewa/ha, Dąbrowa – 0,08 drzewa/ha, Podgórze – 0,07 drzewa/ha, drzewa/ha, Dębno – 0,03 drzewa/ha.
          Średnie zagęszczenie tych drzew w Parku wyniosło 0,12 drzewa/ha, czyli średnio jedno drzewo pomnikowe przypadało na 8,46 ha powierzchni Parku. W przypadku leśnictwa Chełmowa Góra składającego się z dwóch kompleksów – Chełmowa Góra o powierzchni 183,44 ha i Serwis o powierzchni 167,81 ha, stwierdzono, że drzewa pomnikowe wystąpiły jedynie w kompleksie Chełmowa Góra. W związku z tym zagęszczenie drzew pomnikowych w tym kompleksie wyniosło aż 1,24 drzewa/ha. Niewątpliwie tak duże zagęszczenie drzew pomnikowych wynikać może z tego, że uroczysko Chełmowa Góra zostało objęte ochroną ścisłą już w 1921 roku.
          W porównaniu z rokiem 1982, liczba drzew pomnikowych zarejestrowanych w roku 1992, zwiększyła się o 443 egzemplarze, a więc niemal trzykrotnie. Stwierdzono również 9 nowych gatunków: grusza pospolita (23 drzewa), jabłoń domowa (82 drzewa), jabłoń dzika (2 drzewa), jarząb pospolity (1 drzewo), jesion wyniosły (3 drzewa), klon jesionolistny (1 drzewo), olcha czarna (5 drzew), wiąz szypułkowy (1 drzewo), wierzba krucha (2 drzewa).
          Wśród omawianych drzew najliczniej reprezentowane były buki. Wprowadzono do rejestru 303 egzemplarze tego gatunku, co stanowiło 44,3% ogółu drzew pomnikowych. Kolejne miejsca zajmowały: modrzew polski – 138 drzew (20,2%), jabłoń domowa – 82 drzewa (12%), grab pospolity – 30 drzew (4,4%), klon jawor – 28 drzew (4,1%). Dopiero na szóstym miejscu znajdowała się jodła pospolita – 27 drzew, co stanowiło zaledwie 4% ogólnej liczby zinwentaryzowanych okazów. Stan liczbowy pozostałych gatunków drzew pomnikowych wynosił od 1 do 23 egzemplarzy.
         Inwentaryzacja z roku 1992 pozwoliła na stwierdzenie większej ilości drzew pomnikowych w porównaniu z rokiem 1982. W przypadku buka odnotowano 303 osobniki (wcześniej 141), modrzewia 138 (43), jodły 27 (19).
         Spis drzew pomnikowych w 1982 roku wykonywany był przy okazji prac terenowych związanych z inwentaryzacją flory naczyniowej Parku, a więc część drzew z pewnością została pominięta, ponieważ wówczas ich ewidencja była celem drugorzędnym. Nie uwzględniano również drzew rosnących na terenach administracyjnych Parku, podczas gdy w 1992 roku wykazano z tych terenów aż 7 spośród 9 nowych zarejestrowanych gatunków (łącznie 97 drzew).
         Najbardziej okazałe drzewa w Parku osiągnęły następujące obwody pierśnicowe: buk zwyczajny w oddziale 197f, zwany przez okoliczną ludność Bukiem Jagiełły – 519 cm, modrzew polski w oddz. A2a – 501 cm, dąb szypułkowy w oddz. 64a – 425 cm, jesion wyniosły w oddz. 8Ai1 – 424 cm, klon jawor w oddz. 118c – 404 cm, jodła pospolita w oddz. 199c – 398 cm, lipa drobnolistna w oddz. 68f – 397 cm, lipa szerokolistna w oddz. 8An – 385 cm, dąb bezszypułkowy w oddz. A2b – 384 cm, wierzba krucha w oddz. 8Aj – 380 cm.
         Natomiast największe wysokości osiągnęły: modrzew polski – 40 m, buk zwyczajny i jodła pospolita – 39 m, klon pospolity – 35 m, klon jawor – 33 m, dąb szypułkowy – 33 m, lipa drobnolistna 30 m.
          W latach 1982-1992 zaobserwowano wyraźną poprawę stanu zdrowotnego okazałych jodeł. W 1992 roku w pierwszej i drugiej klasie zdrowotności znalazło się aż 50% pomnikowych jodeł, w tym 12,5 % w samej pierwszej klasie, podczas gdy w 1982 roku w pierwszej klasie nie było ani jednej jodły, natomiast do drugiej zaliczono zaledwie 21% drzew tego gatunku. W przypadku buka również stwierdzono wzrost liczby drzew o wysokiej zdrowotności – ponad 50% drzew w pierwszej i drugiej klasie, jednakże nastąpił również wzrost ilości drzew w ostatniej, piątej klasie zdrowotności. W przypadku modrzewia następowało niestety systematyczne zmniejszanie się liczebności drzew w najwyższym stopniu zdrowotności. W 1975 roku aż 89,5% drzew pomnikowych tego gatunku znalazło się w pierwszej klasie zdrowotności, w 1982 roku nastąpił spadek do 28,0% a w 1992 roku do 19,7%. W 2002 roku wykonano czwartą już z kolei inwentaryzację drzew pomnikowych, która wykazała na terenie Parku 728 okazów. Szczegółowe opracowanie ostatniej inwentaryzacji będzie tematem oddzielnej publikacji.
          W 2002 roku rozpoczęto również rejestrację drzew pomnikowych w otulinie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Do chwili obecnej odnaleziono około 200 takich drzew, należących do kilkunastu gatunków. Uzyskane wyniki, zarówno w Świętokrzyskim Parku Narodowym jak i w jego otulinie zachęcają do kontynuacji tego typu badań. Tak duża liczba okazałych drzew wpływa niewątpliwie na podniesienie walorów przyrodniczych i turystycznych Gór Świętokrzyskich.

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA