Strona główna / nr 2 (8) - WIOSNA 2006 / GEOLOGICZNA PRZYRODA
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
GEOLOGICZNA PRZYRODA


Góry Świętokrzyskie zdjęcia galeria I

Góry Świętokrzyskie Święta Katarzyna zdjęcia galeria

Góry Świętokrzyskie  zdjęcia galeria II

Jaskinia Raj zdjęcia galeria I

Góry Świętokrzyskie Święty Krzyż
         

Góry Świętokrzyskie - budowa geologiczna
Tekst: Kazimierz Micorek, Zdjęcia: Jerzy Jędrychowski

Dla turysty posiadającego umiejętność „czytanie księgi Ziemi” Góry Świętokrzyskie są nieocenioną „biblioteką”. Województwo Świętokrzyskie należy do najbardziej urozmaiconych regionów pod względem budowy geologicznej. Główny trzon Gór Świętokrzyskich zbudowany ze skał wszystkich formacji geologicznych należy do najciekawszych, ale tez do najstarszych górotworów w Europie.
Obszar województwa świętokrzyskiego podzielono na pięć jednostek strukturalno-tektonicznych.
 - trzon paleozoiczny Gór Świętokrzyskich
- obrzeżenie permsko-mezozoiczne trzonu paleozoicznego Gór Świętokrzyskich
- Niecka Nidziańska
- Niecka Lubelska
- Zapadlisko podkarpackie
Trzon paleozoiczny Gór Świętokrzyskich zbudowany jest ze skał od dolnego kambru (około 570 mln lat) do dolnego karbonu (około 365-325 mln lat).
Osady starszego paleozoiku (kambr, ordowik, sylur) są wykształcone w postaci piaskowców, mułowców i iłowców.
Obszary obniżeń tektonicznych zbudowane są z osadów młodszego paleozoiku (dewon oraz karbon dolny), z piaskowców, z charakterystycznymi dla tego regionu skał węglanowych (wapienie, dolomity i margle) oraz łupków ilasto - krzemionkowych.
Osłona permsko-mezozoiczna otacza trzon paleozoiczny Gór Świętokrzyskich prawie ze wszystkich stron.
Osłonę mezozoiczną tworzą osady górnego permu, triasu i jury (255-170 mln lat). Najczęściej spotykane skały to zlepieńce, piaskowce, mułówce, iłowce, wapienie, dolomity oraz margle.
Innym ciekawym geologicznie obszarem jest Niecka Nidy.
Obejmuje południową o południowo-zachodnią część województwa świętokrzyskiego. Nieckę wypełniają osady mezozoiczne i permskie reprezentowane głównie przez margle, wapienie i opoki, które zwłaszcza w części przylegającej do Gór Świętokrzyskich są silnie pofałdowane.
Południowo-wschodnia część województwa to Zapadlisko Przedkarpackie.
Rozwój zapadliska związany jest z ruchami alpejskimi, fałdującymi Karpaty.
Powstał wielki rów przedgórski, które wypełniło morze mioceńskie. Początkowo osadzały się tu mioceńskie piaskowce i wapienie zbudowane ze szczątków glonów i raf wapiennych, następnie chemiczne wytracone gipsy, a w końcowym etapie iły i mułówce.
Proces ten przebiegał w okresie od 23 do około 5 mln lat temu.
Niewielka północno-wschodnia część województwa leży na granicach Niecki Lubelskiej, zbudowana jest z utworów kredy dolnej i górnej (piasków, margli, piaskowców z wsadami fosforytowymi oraz wapieni i opok z krzemieniami). Skały starszego podłoża przykryte są nierównomiernie osadami czwartorzędu (piaski, mułki, gliny i torfy), które powstały w ciągu ostatnich 700 tysięcy lat.

Tyle wspaniałości nagromadzonych na tak małym obszarze województwa świętokrzyskiego. Najczęściej odwiedzanymi miejscami przez turystów interesujących się geologią to jaskinia Raj, Góra Kadzielnia, Góra Zelejowa, Święty Krzyż czyli Łysiec z Gołoborzem, rezerwat geologiczny w Krzemionkach k/Ostrowca Świętokrzyskiego oraz rezerwat „Ślichowice” z ogromna atrakcja geologiczna zwaną  - Fałdem Obalonym.
W Kielcach znajduje się Instytut Geologiczny – z wspaniała wystawą okazów geologicznych i tam powinniśmy rozpocząć nasze „czytania Księgi Ziemi”.
Najbardziej znanym i niezwykle cennym obiektem geologicznym w granicach miasta Kielce, i to zarówno pod względem krajobrazowym, jak tez naukowym, jest niewątpliwie Góra Kadzielnia.
Zbudowana jest z wapieni, od dawna eksploatowanych do wypalania wapna. Na Kadzielni wiele zjawisk geologicznych występuje w sposób klasyczny, poza tym jest ona znanym punktem występowania fauny kopalnej. Wapienie Kadzielniańskie są bardzo mało zaburzone i leżą prawie poziomo, a obserwując wschodnia ścianę kamieniołomu widoczne są doskonale warstwowanie osady górnego franu i famenu. W północnej ścianie byłego kamieniołomu widać doskonale leje krasowe. Znaczną przestrzeń wapieni skalistych pokrywają białe lub krwistoczerwone iły, wypełniające również leje. Białe iły mają charakter kaolinowy, natomiast czerwone są terra rossą. Prócz tych dwóch zasadniczych składników można w lejach znaleźć piaski i żwiry kwarcowe. Są to wszystko materiały znane i należą one do pstrego piaskowca. Właśnie na Kadzielni znaleziono w nich zęby labiryntodontów triasowych, płazów tarczogłowach tarczogłowach charakterystycznej zawiłej ornamentacji. Triasowy wiek utworów wypełniających jest, więc udowodniony paleontologicznie. Należy jednak zdać sobie sprawę, że osady te zostały napełnione do lejów krasowych istniejących już uprzednio. Jest, więc możliwe, że same leje powstały jeszcze w permie – zalew morza cechsztyńskiego tutaj nie dotarł. Z tego powodu mówimy o krasie permsko-triasowym. Jest to najpiękniejszy przykład krasu kopalnego nie tylko w Górach Świętokrzyskich, lecz i w Polsce.
Najniższymi warstwami są tutaj jasne wapienie masywne, słabo uwarstwione, w dolnej części płytowe z liczna fauną korali i ślimaków.
Jako główny element skałotwórczy występują tutaj korale z grupy Tetracoralla. Licznie występują tutaj kuliste kolonie sfromatopor. Z tabulatów wyróżniają się przede wszystkim masywne koralowiny.
Korale czteropromienne, sfromatopory i tabulaty tworzą zasadniczy element skałotwórczy. Sa to formy osiadłe, jednak nie rafowe.
Z innych grup zwierzęcych występują tutaj licznie wielkie gruboskorupowe ślimaki z gatunku Loxonema polonicom oraz delikatniejsze – z gatunku Plenrotomaria kadzielniae.
Obie te formy po raz pierwszy zostały opisane z Kadzielni przez badaczy Gór Świętokrzyskich w drugiej połowie XIX wieku i są przewodnie dla dolnego franu.
Można również znaleźć z rzadka tarcze ogonowe (pygidia) trylobita, a także szczątki szkieletu kostnego ryb bardzo zbliżonych jeszcze do form środkowo-dewońskich. W warsztatach Tupków bitumicznych i w wapieniach z tego poziomu znaleziono dość liczne szczątki ryb podobnych do ryb dewońskich z Nadreni i Rosji. Ważnym składnikiem są tutaj ryby dwudyszne, które żyły w wysychających okresowo jeziorkach i lagunach.
W stromych ścianach skałki nazwanej „Skałką Geologów” widoczne są wydłużone komory, wypełnione częściowo brunatną mułkową substancją.
Są to również formy krasowe, utworzone częściowo w pliocenie, a wypełnione namuliskami czwartorzędowymi typu lessowego z bogata fauną gryzoni stepowych. Jest to fauna należąca do najstarszego interglacjału. W jednej z jaskiń zostały znalezione szczątki nosorożca i niedźwiedzia jaskiniowego. „Skałka Geologów” zbudowana jest z typowych wapieni skalistych środkowego franu.
Kadzielnia znajduje się w południowym skrzydle rozległego synklinorium kieleckiego, a jednocześnie w północnym skrzydle antykliny dymińskiej. Skaliste wapienie środkowego franu są tutaj najbardziej odpornym elementem, który spowodował powstanie pasma ciągnącego się od Tarczówki na zachodzie, poprzez Kadzielnię, Górę Cmentarną, Słoneczną, Wietrznię tworząc Pasmo Kadzielniańskie.
 O innych „wspaniałościach” geologicznych w następnym artykule, zachęcając jednocześnie do osobistego „dotknięcia” tej „tajemnej księgi”.

 

 






         

 

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA