Strona główna / nr 2 (12) - WIOSNA 2007 / Jaskinia Demianowska Wolności
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
Demanovska Jaskynia Svobody

[ Demianovska Jaskinia Svobody zdjęcia galeria 1 ] [ Demianowska Jaskinia Wolności zdjęcia galeria 2 ] [ Mała Fatra zdjęcia galeria ]
Zaliczana jest do najpiękniejszych jaskiń Europy. Ogromne bogactwo różnobarwnych form i utworów naciekowych, kryształowa woda w jeziorkach, kalcytowe wodospady, "Rokokowe Panienki", perły jaskiniowe i podziemna rzeka Demianówka - zachwycają, pozostawiając niezapomniane wrażenie z tej podziemnej wędrówki.

Ta znana i najczęściej odwiedzana jaskinia jest tylko częścią ogromnego Systemu Jaskiń Demianowskich, najdłuższego na Słowacji. Długość zbadanych i pomierzonych ciągów podziemnych przekroczyła już granicę 35 kilometrów, co plasuje go na 85 miejscu najdłuższych jaskiń świata i na 40 miejscu w Europie. Sama tylko Jaskinia Demianowska Wolności ma 8336 metrów długości i 120 metrów deniwelacji, a jej korytarze, sale, studnie i kominy są częścią połączonych jaskiń: Pustej, Demianowskiej Pokoju, Demianowskiej Lodowej i Wywierzyska. Do systemu tego należą również znajdujące się po tej samej stronie doliny, leżące wyżej mniejsze jaskinie - Okno, Benikowa i Sucha oraz kilka mniejszych.

Kras Doliny Demianowskiej
Obejmuje obszar 62 km kwadratowych, zbudowany ze skał węglanowych na północnych stokach Niżnich Tatr, od Doliny Paludżanki na zachodzie po Dolinę Svarinki na wschodzie. Najbogatszą w formy krasowe jest Dolina Demianowska na odcinku 6 kilometrów, od ponorów na Luczkach po Dolinkę Czarną przy Kamiennej chacie. Górne piętro Doliny Demianowskiej, z kotłami polodowcowymi wrzynającymi się w główny grzbiet Niżnich Tatr, zbudowane jest ze skał krystalicznych. Odwadniane jest przez Demianówkę, Priečne i Zadnią Wodę, które wpływając na teren wapienny gubią znaczną część wody w licznych ponorach na obszarze Luczek i Rzepisk. Wody uchodzące do ponorów łączą się i przepływają najniższymi piętrami Jaskini Demianowskiej Wolności, wypływając na powierzchnię w Jaskini Wywierzysko. Na tym odcinku powierzchniowe koryto Demianówki bywa nieraz suche. Do dziś nie udało się dostać tymi ponorami do systemu podziemnego, dlatego dość długi odcinek podziemnego przepływu Demianówki jest nieznany. Jej wody pojawiają się dopiero w Jaskini Pustej. Na Luczkach zbudowanych z rzeczno-lodowcowych nanosów znajduje się ponad 20 lejów krasowych, z których największy ma 50 m średnicy i 7 m głębokości. Znajduje się u podnóża moreny czołowej. Krasowe źródła występują w dolnej części doliny. Podziemne formy krasowe reprezentują na tym terenie liczne jaskinie, tworzące genetycznie jeden system.

System Jaskiń Demianowskich
Wykształcony jest w 9 poziomach, które odpowiadają fragmentom teras rzecznych w Dolinie Demianowskiej a w Kotlinie Liptowskiej poziomom terasowym Wagu. Samodzielna Jaskinia w Sokole znajdująca się po zachodniej stronie doliny przedstawia najstarsze genetycznie piętro tego systemu, leżące na wysokości 183 metrów nad obecny poziom dna doliny. Główne jaskinie wchodzące w skład tego rozległego systemu znajdują się po przeciwnej - wschodniej części doliny. Wyższe piętra nie są jeszcze połączone z największymi jaskiniami reprezentującymi piętra niższe. Najwyżej położona jest Jaskinia Okno, z dużym portalem Wielkiego a przy nim Małego Okna. Znajduje się w skale o tej samej nazwie na wysokości 915 metrów n. p.m. Reprezentuje dwa starsze poziomy jaskiniowe, a w jej korytarzach występują nanosy granitowych żwirów i piasku, a miejscami kości niedźwiedzia jaskiniowego. Jest w niej również ładna szata naciekowa z jeziorkami. Niższy poziom tworzy Jaskinia Benikova, której otwór znajduje się w skale Baszta, na wysokosci 908 metrów n. p. m. Ma kilkaset metrów przestronnych korytarzy, w tym również z formami naciekowymi. Pod nią jest znana turystom Jaskinia Demianowska Lodowa, której przedłużeniem są w kierunku południowo-wschodnim Jaskinia Pokoju, a potem Jaskinia Demianowska Wolności i Jaskinia Pusta. W jaskiniach tych jest kilka poziomów, z których najniższy to aktualne podziemne koryto Potoku Demianowskiego. W Jaskini Wywierzysko reprezentowane są dwa najniższe piętra. Na podziemnym cieku Demianówki występują syfony wodne między poszczególnymi jaskiniami.
Cały ten system jaskiniowy rozwinął się w ciemno-siwych wapieniach środkowego triasu płaszczowiny kriżniańskiej, zalegającej na północnych stokach Niżnich Tatr. Podziemna Demianówka wykorzystała sieć pęknięć tektonicznych torując sobie drogę. Obecny przepływ odbywa się najniższą - najmłodszą częścią tego systemu. Na początku czwartorzędu przed 2 mln lat, Demianówka płynęła na poziomie około 100 metrów wyższym. Potem wcinała się etapami, aż do poziomu współczesnego, opuszczając suche piętra uformowane wcześniej.

Jaskinia Demianowska Wolności
Ta ponad ośmiokilometrowa jaskinia o deniwelacji 120 metrów ma dobrze wymodelowane przez rzekę cztery poziomy. Oprócz obecnego koryta rzecznego, również - Gliniasty Chodnik, Suchy Korytarz, Parter i Galerię Krála, które formowały się w okresach spowolnienia wypiętrzania się górotworu w okresie plejstoceńskim. Miejscami na skrzyżowniu pęknięć tektonicznych powstały większe przestrzenie jak Wielka Katedra, Chrličovy dóm, Różowa Sala i Piekielny dóm. Do tych poziomów dochodzą z góry strome korytarze i kominy, które wytworzyły wody wsiąkające do ponorów w bocznych dolinkach. Charakter owalnych korytarzy mają - Korytarz Męki. Dziewiczy Korytarz, Niedźwiedzi Korytarz i Skarbiec, natomiast do największych podziemnych sal w tej jaskini można zaliczyć: Głęboką Salę, Przepaść Spadochroniarzy, Salę Janosika i Salę Hviezdosława. Są też w jaskini szczelinowe korytarze, które nie mają charakteru wyraźnych śladów działalności rzecznej - Czarodziejski Korytarz i Kamienna Winnica.

Szczególnie efektowna jest w tej jaskini przebogata szata naciekowa, zarówno jeżeli chodzi o kształy form węglanowych jak i ich kolorystykę. Zachwycają się nią turyści zwiedzajacy jaskinię. Nie bez powodu zaliczana jest do najładniejszych jaskiń Europy. Różnobarwne o różnej wielkości stalaktyty - ekscentryczne i sferoidalne, łącznie z cieniutkimi rurkami - „makaronami jaskiniowymi”, stalagmity o kształcie pagody oraz kolumny jaskiniowe - stalagnaty. Wizytówką tej jaskini są „Rokokowe Panienki” - stalagmity o rozłożystych podstawach wyrastające wprost z kryształowej wody jeziorek w Różowej Sali. Ze ścian zwisają kolorowe draperie, są też ogromne kalcytowe kaskady i nacieki z miękkiego mleka wapiennego. Nie zabrakło pereł jaskiniowych, a w Skarbcu, kruchych utworów aragonitu. Najbardziej czarowne miejsca zyskały nazwy - Czarodziejski Korytarz, Różowa Sala, Czerwono-Biały Korytarz i Skarbiec.

 W jaskini utrzymuje się temperatura powietrza w granicach od 6,1 do 7,3 stopnia, a wilgotność względna od 94 - 99 %. Stwierdzono w niej cztery gatunki nietoperzy, w tym w ostatnich latach zaobserwowano tylko nietoperza zwyczajnego (Myotis myotis) i podkowca małego (Rhinolophus hipposideros). W Niedźwiedzim Korytarzu znaleziono kości niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus). W Jaskini Demianowskiej Wolności znajduje się najbardziej na północ wysunięte stanowisko pajęczaka - Eukoenenia spelaea, co czyni ją obiektem biospeleologicznym europejskiego formatu. Z drobnych bezkręgowców występuje wielonóżka (Allorhiscosoma sphinx) - endemit jaskiń środkowej Słowacji oraz skrzelopływka bagienna (Niphargus tatrensis).

Odkrycie i eksploracja jaskini

Najwcześnie znaną i opisaną w tym rejonie była Jaskinia Demianowska Lodowa o której pierwsza wzmianka występuje już w 1299 roku w dokumentach Ostrzygomskiej Kapituły. Jaskinia Demianowska Wolności została odkryta dopiero 3 sierpnia 1921 roku przez Alojzego Krála i Adama Mišure, którym w czasie suchego lata udało się wejść ponorem do jej wnętrza. W następnym roku została powołana komisja do udostępnienia tej jaskini i zaczęły się prace nad przebiciem sztucznego otworu, 10 metrów powyżej Ponoru Odkrywców. Po zainstalowaniu tymczasowego oświetlenia elektrycznego, jaskinię udostępniono do zwiedzania w 1924 roku, na odcinku od Marmurowego Koryta przez Wielką Katedrę po Złote Jeziorko. Nazwano ją Demianowską Wolności, dla upamiętnienia uzyskania przez Czechosłowację niepodległości w 1918 roku. Potem utworzono Zrzeszenie Jaskiń Demianowskich, które eksplorowało jaskinię w następnych latach, odkrywając Dziewiczy Korytarz, Janosikową Salę, Czerwoną Galerię, Korytarz Męki i Czarodziejski Korytarz. Na podstawie pomiarów wytypowano miejsce w stoku dolinki Točište, w którym przekopano w 1928 roku nowe wejście do jaskini. Wchodzi się nim do jaskini do dziś, przez hall budynku hotelowego. Po kilku latach został wykonany jeszcze jeden otwór z Niedźwiedziego Korytarza na powierzchnię, którym obecnie wychodzi się z jaskini. Tym samym została zmieniona trasa zwiedzania jaskini. Prawie wszystkie łatwo dostępne partie zostały odkryte jeszcze w latach 30. ubiegłego wieku. Po II wojnie światowej prowadzono w niej dalsze pomiary i badania naukowe. Już w 1951 roku udało się połączyć jej korytarze z Jaskinią Pustą, a w 1983 roku z Jaskinią Wywierzysko połączyli ją speleolodzy - nurkowie: V. Žikeš i L. Kokavec. Ten pierwszy zginął potem w tej jaskini w czasie akcji nurkowej. Dalszych znaczących odkryć dokonano w latach 80. Połączono ją z Demianowską Pokoju, a grotołazi ze Speoloklubu Demianowska Dolina odkryli dalsze partie nad Wielką Katedrą i połączyli jaskinię z kilkoma małymi jaskiniami: Pod Útesom, Údolną i Trosiek. Chociaż jaskinia ma już 8336 metrów długości pomierzonych korytarzy i sal, to możliwe są w niej jeszcze dalsze odkrycia. Do zwiedzania udostępnione są dwie trasy turystyczne - popularna, krótsza o długości 1145 m i druga, dłuższa, atrakcyjniejsza o długości 2150 m, która prowadzi do najładniejszej partii jaskini - Różowej Sali.

Zwiedzanie

Wejście do jaskini znajduje się w prawym, wschodnim zboczu Doliny Demianowskiej w bocznej dolince Točište na wysokości 870 m. n. p. m., a 52 metry ponad dnem doliny. Podchodzi się do niej z parkingu, wygodnym chodnikiem, przy którym ustawione są panele z informacjami o zjawiskach krasowych na Słowacji, a także o Systemie Jaskiń Demianowskich. Do jaskini wchodzi się z hallu budynku, w którym mieści się m. in. kasa biletowa. Bilety na trasę popularną kosztują: 180 sk - dorośli, 160 sk - młodzież, studenci i emeryci, 90 sk - dzieci od 6 do 15 lat. Ceny biletów na trasę dłuższą - odpowiednio: 390 sk, 340 sk, 240 sk. Za fotografowanie w jaskini płaci się 300 sk, za filmowanie również 300 sk. Zwiedzanie jest grupowe z przewodnikiem w godz. 9-16, od maja do września oraz 9.30 - 14, w pozostałym okresie. Jaskinia jest zamknięta w poniedziałki, w święta Bożego Narodzenia oraz w listopadzie.

Z hallu sztucznym tunelem dochodzi się do pierwszej większej komory - Głębokiej Sali, początkowo na jej górne piętro, a potem po schodach na dolne, gdzie zwykle jest pierwszy postój. Przewodnik przekazuje podstawowe wiadomości o jaskini, o jej historii i genezie. Ze stropu sali pada „wieczny deszcz”. Stamtąd lekko opadającym Mechowym Korytarzem - od mchów rosnących w strefie oświetlenia reflektorami - mijamy nacieki zabarwione związkami żelaza na żólto, różowo i czerwono, dochodzimy do Sali Kalcytowych Wodospadów. Pod 42 - metrowej wysokości kaskadą naciekową znajduje się Niebieskozielone Jeziorko. W sąsiednim Lawinowym Korytarzu można zobaczyć przekrój polewy naciekowej z kolorowym warstwowaniem. Po minięciu dwóch jeziorek i korytarza „Katakumby” dochodzimy do Rozdroża. Słychać już szum wody podziemnej Demianówki. W lewo, z biegiem podziemnej rzeki, ciągnie się korytarz zwany Parterem wiodący do największej w tej jaskini sali - Wielkiej Katedry. Obecnie trasa turystyczna już tam nie prowadzi. Schodzimy na brzeg podziemnej rzeki i udajemy się w górę jej cieku. Jesteśmy w najniższym piętrze  jaskini, około 60 metrów poniżej wejścia. Po mostku przechodzimy na drugą stronę rzeki, a potem obok Kalafiorowego Wodospadu podchodzimy na pierwszy poziom jaskini do Sali Leoša Janačka. Ten wybitny czeski kompozytor zwiedził jaskinię 7 sierpnia 1922 roku, a padające ze stropu krople wydające różnej wysokości tony, zainspirowały go do napisania utworu „Všudybyl”. W sali tej godnymi uwagi są Kamienny Żyrandol z wodą spływającą ze stropu i śnieżno-biały utwór - Bryndzowa Kopa. Za nim Salka Perełek Jaskiniowych, a w jeziorku perły jaskiniowe. Dochodzimy do złamanej kolumny - potężnego stalagnatu, ponownie utrwalonego naciekiem. Prosto Králową Galerią, 20 metrów nad Demianówką, wiedzie w górę podziemnej rzeki wariant dłuższej trasy turystycznej, do najładniejszej części jaskini. Korytarz ten, nazwany imieniem odkrywcy tej jaskini - Alojzego Krála, zaskakuje ciekawą szatą naciekową. Oglądamy Słup Wiecznej Tesknoty - stalaktyt i stalagmit, którym do połączenia zabrakło 3 milimetrów. Nieco dalej Złote Jeziorko obrzeżone stalagmitami w kształcie pagód i Gronowe Jeziorko. Dochodzimy do Różowej Sali, która słynie z różnorodności nacieków. Znane z wielu publikacji „Rokokowe Panienki” - to sterczące z jeziorka stożkowe stalagmity. Kalcytowe płytki przytrzymujące się brzegów Jeziorka Wodnych Lilii sprawiają wrażenie jakby pływały po powierzchni wody. Z sali tej wracamy do złamanej kolumny i idziemy dalej trasą popularną. Podchodzimy do wyższej części Sali Hviezdosława. Ma tu swoją podstawę, najwyższy w tej jaskini, kalcytowy wodospad - Płacząca Wierzba, dochodzący w górę do siódmego piętra jaskini. Po drugiej stronie ścieżki znajdują się dwa malownicze jeziorka - Koralowe Jeziorko i Kaskadowe Jeziorko. W Sali Janosika występują czerwone utwory naciekowe zabarwione związkami żelaza. Obok Zwierciadlanej Studzienki wchodzimy do Dziewiczego Korytarza, w którego stropie znajduje się wiele stalaktytów.  W dole w małej salce jest 2,5 metrowej głębokości Szmaragdowe Jeziorko obrzeżone stalagmitami. Wchodzimy do niskiego Korytarza Męki, w którym chodnik pogłębiony został w warstwie polewy kalcytowej. Tym wijącym się korytarzem dochodzimy do Czerwonego Jeziorka o średnicy trzech metrów a następnie do Śnieżnej Sali, która zachwyca białymi jak śnieg utworami naciekowymi. Ze stropu zwisają oryginalne nacieki kuliste, jedyne w tej jaskini. W górę po schodach dochodzimy do najwyżej położonego punktu udostępnionej części jaskini - Cmentarza, około sto metrów ponad dnem doliny. Jest to posępna część jaskini, z cmentarzyskiem połamanych nacieków. Tunelowy Stalagnatowy Korytarz doprowadza nas do brzegów Przepaści Spadochroniarzy, 45-metrowej głębokości studni, powstałej na skutek zawalenia się stropu leżącego wyżej piętra jaskini. Stamtąd schodzimy do Korytarza Niedźwiedzia Jaskiniowego, w którym w trakcie prac nad udostępnieniem jaskini znaleziono kości tego gatunku. Podążamy do otworu wyjściowego z jaskini, który znajduje się około 20 metrów wyżej od otworu wejściowego. Do parkingu wracamy tą samą ścieżką.

Do Doliny Demianowskiej można dojechać od przejścia granicznego w Chyżnym lub Suchej Górze przez Zuberzec i Liptowski Mikulasz - około 80 km, lub trasą nieco dłuższą od Łysej Polany przez Pooprad i Liptowski Mikulasz.


Zdjęcia: Janusz Jędrygas

 
© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA